[ ŞEM, 2017-09-23 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


KOLUMNST 
Êzdbna kurdan ji Kurdistan zdetir zirar dide Ermenistan
SWÊD, 29/6 2015 Dema li cihan gil dihate ser komkujya ermenyan di Împratorya Osmany da, mirovahya pşver Tirkye Ermenistan dida li ber hev herdem Tirkye scdar derdixist Ermenistan wek ziyankş destnşan dikir.

Bingeheke w helwest j ew b ko ew herdu welat awa ber xwe didine geln kmjimar yn di nav xwe da digotin: -Li Ermenistan end hezar kurd hene, l ji saln 30 yn sedsala 20 destpkir ev welat hema bje bb navbenda pşdabirina and, edebyet ziman kurdan li tevaya cihan, l li Tirky end deh mlyon kurd hene and, edebyet, heta ziman wan j hatye qedexekirin.

Ev hetan saln 90 yn sedsala 20 ha b. D ra i qewim? Sovyeta xwed xudana geln kmjimar (herwiha kurdn Sovyet j) hilweşya, Ermenistan b komara serbixwe, fnansekirina wan ocaxn kurdan hate kmkirin, wext weşann radyoy 3 caran hate kurtkirin, rojnameya Rya teze dewsa di hefty da du caran, niha hema bje meh carek j dernakeve, l eks w li Tirky ziman kurd serbest b, ji bo kurdan end tlvzyonn dewlet vekirin, xwendina kurd li nvrsteyan serbest b, bi dehan weşanxaneyn kurd hene partyn kurdan yn lgal kar dikin. Û ro Tirkye bminet ji cihan ra dibje, de ka mze bikin li Ermenistan her tişt kurd kmtir dibe cem me zdetir dibe.

Ev yek ji keng va awa destp b? Ji w dem va, gava sala 1989an li Ermenistan bi riya hesabkirina binecyan di nav şevek da ji 50 hezar zdetir kurdan weke 47 hezar bi ferm bne xudgirav miletek din zd, d ra j parlamntoya Ermenistan ziman zdik wek ziman miletek cih qebl kir.

Gelo ev hem bi zanebn, bi biryar an j daxweza dewleta Ermenistan b? Na! Çend zdyn aktv (bi end nasyonalstn ermen ra tevay) ko tu eleq wan bi ronakbry, xwendin tuneb, xwe dane ber v kar, kirine qareqar, deng wana hate bihstin bi ser ketin. Ewana ketine nava milet, derew li wan kirin ko eger hn bjin em kurd in, w we ji v welat derxin, ji ber ko hinek kurd di dema komkujya ermenyan li Împratorya Osmany tev qira ermenyan bne (gelo dewleta Ermenistan zane, ka i maran di paşila xwe da germ dike?). Ber w j birrek zdyn, wek dibjin, neşşt rş birine ser redaksyona rojnameya Rya teze ko hn bo i me dikin kurd, end caran xebatkarn rojnamey bi alkarya polsan karibn ji rdaksyon derkevin, herine maln xwe, pişt ra j rş birine ser beşa Kurdzany ya Akadmya Ermenistan textey ko li ser Beşa Kurdzany hatib nivsar, şiknandin, anne xwar, dij rojnameya Rya teze doz vekirin ko bona i ew di hejmareke xwe da gotarek ap kirye ko di w da t gotin li Ermenistan weke 50 hezar kurd hene, l gor hesabkirina binecyan, ew ne kurd in, l zd ne h.w.d. Di mehkemey da j end tajyn wan rş me kirin.

Eger di nav ermenyan da end nasyonalst hebin ko hewil didin zdyan ji koka wan biqetnin wana b ser b welat bikin (ango, ronakbrn w milet zole bikin milet b welat bihlin), ew ne tevaya gel ermenyan e. Derheqa v yek da gelek ermenyn şrhelal dostn kurdan nivsne. Yek ji wan akadmk navdar Paryr Mradyan e ko di gotareke zanyar di rojnameya ermen ya ferm Grakan trt (Rojnameya wjey) da ap kirye (8 adar sala 1991). Ew dinivse: Em syaset daynine alyek. K li ser bingeh kjan avkanyn zanyar dikare zbat bike ko kurd zdyn di hla antropology, zimn, tnky droky-kltry da yekgirt du geln cuda ne? Eger armancn veşart yn end ronakbrn ermenyan tune nta wan ne xirab e ko fikireke ji ber xwe derxist - gel zd swirandine, ima dubendy dikine nava zdyn Ermenistan wana dikin du pere?.

Gelo hesabkirina binecyan awa derbaz b? Wext hesabikirina binecyan her kes digot ez zd me hema bje her kes ji wan j zanib ko zd kurd in. Ji gelekan j nehate pirsn ew wek zd qeyd kirin. Û kurdn misilman wek kurd hatine qeydkirin, l kurdn zd wek zd. Ango, yn wek min ko bi hezaran in bi koka xwe va kurd in xwe kurd dibnin, gor w statstk bne zd di encam da milet zd derkete meydan. Ew end kesn aktv j dtin ko milet zd qebl b, w dem fikirn ko bo v milet zimanek lazim e kirin: zdik, ne xem e ko heta w ax zimanek wisa tuneb ew ziman kurd b, zaravay kurmanc. L nikaribn navek ji welat xwe ra bibnin niha wek welat xwe nav Êzdxan bi kar tnin ko nivskar Korda Mad (Ezz Cewo) di gotareke xwe da xweş bersva van kesan daye (http://www.amidakurd.net/qunciknivis): Kal bavn me dema gotine zdxane misilman, mebesta wan ne ko war mesken zdyan, l du civakn (beşn) gel kurd bye civaka kurdn zd ya kurdn misilman. Ango, gotina zdxane her ten bi dn va girday ye.

Gelo ew zd k bn? Ewana ew kes bn ko di dema Sovyet da hewil didan bikevine nava crgeyn ronakbrn milet xwe, l ji ber ko hiş mejy wan, kurmancya wan xwendina wan tr ne dikir, tu xetek j bi ziman xwe ne nivsbn nikaribn bixwendana, nikaribn biketana ocaxn milet xwe yn and edeb da kar bikirana, bibna rojnamevan, nivskar zanyar, herdem j r digeryan ko armanca xwe pk bnin. Û ji bo w yek ryek dtin: madem hem xwend ronakbrn zd yn Ermenistan xwe kurd dibnin, em xwe ji kurdan cih bikin, bibin miletek cuda, ango bibin zd, ji dewlet de`wa ocaxn xwe yn and, edeb, zanyar de`wa pereyan bikin. Û kirin. Ermenistan j gor qannn dmokraty maf wan geln din yn kmjimar, wek aşryan, huruman (ynan), rsan, kranan yn din dan. Ten maf frankan, lsavorakanan hamşnyan ne dan. Gor w prnspa ko zd ne kurd in, w dem ew beşn gel ermenyan j gerek ne ermen bna. Beşeke ji wan zdyn teze xwed bi semeran pez bn, bi dehan salan havnan ser 5-6 mehan li zozanan bn ji ber w j zarokn wan nedine dibistanan, di ry w yek da nesleke nexwend nezan, l xwed pere hasil b, pere j al wan kirin ko ew di nava beşeke milet da bne naskirin bi vir derewan milet bnine aly xwe. L dema gor qeyde qannn n d nema dikaribn herine zozanan, ji ber ko ew ax d bb milk dewlet xwed xudann wan axan hebn, ji iy daketin aranan, pez-dewarn xwe firotin, pereyn mezin ketine destan ji xwe ra gotin: mala min neşewite: pereyn min hene, milet min nas dike. Ez ji k kmtir im ko bne ronakbr, rojnamevan nivskar, xwed kurs qedir in?.

Daw ji bo zdyn wisa dewlet destra weşann radyoy (ks kurtkirina demn weşann radyoya bi ziman kurd) weşandina rojnamey da. Di encam da radyoya wan bi ziman kurd ye rojnameya wan ya Deng zdyan bi ziman ermen ye. Paş fikirn ko ji bo radyoya wan sitiran lazim in. Ji ber ko wana nikarib tu sitiranek j qeyd bikirana, dest avtine milk radyoya kurd, sitirann kurd yn kurdan bi radyoya xwe wek yn zdyan diweşnin, ango diz kirin.

Paş fikirn ko lazim e pirtkn dersan yn bi ziman jiberxwevaderxist zdik, ap bikin. Û ap kirin. Meriv nikare bje ko kalteya wan pirtkan nimiz e, l dikare bje ko ew b kalte ne. L gelo di dibistann gundn kurdan an j li dibistann gundn ermenyan ko gelek zd l dimnin, wan pirtkn dersan bi kar tnin? Derheqa v yek da nivskar Emerk Serdar di hevpeyvna bi Rudav Tv ra ha dibje: Li Ermenistan 22 gundn kurdn zd hene. Ten 2 gundan qebl kirye bi wan pirtkan va dersan bidin zarokan, ew j serwr wan dibistanan ermen ne haya wan ji meseley tune. Gundn din (her 22 gundn kurdan j ko hem binecyn wan kurdn zd ne) gişkan j nkar kirine bi wan pirtkan zarokn kurdan fr ziman wan bikin.

Di van reportajan da j baş xuya dibe ko di gundn kurdn zd yn Ermenistan da dersn ziman edebyeta kurd derbaz dibin. Yek gund Elegez ye, yek j Pamba kurda ye ko niha nav w Span e. Her kes bi kurd difikire, her kes xwe kurd dibne, her kes helbestn Frk Ûsiv Cegerxwn dixwne, her kes bi kurd dij: Mzekin, ev li gund Pamb ye, (http://www.youtube.com/watch?v=4w7xoqUlSmo), ev j ji gund Elegez ye: (https://www.youtube.com/watch?v=7pEg4AN18vA#t=147). Eva daw rportajeke tlvzyona Ermenistan ya ferm ye, ango fikira dewlet ye. Li wir rvebir bernamey Nark Baxtayan bi xwe dibje ko li Ermenistan 40 hezar kurd hene (kes tune ji zdyn surpket pirs bike, hn bo i v camr ermen nadine mehkemey?), 21 gundn kurdan hene (ku zd ji wan ra dibjin gundn zdyan). Di rportaj da paleyek gund Elegez dibje ko ew pir dixweze welat w Kurdistan rizgar bibe, serwr dibistan dibje ko ew dersn ziman kurd derbaz dibin, wnekş rvebir tatroya kurd ya Elegez Rizgan Emo dibje ko gelek sal in kar pşdabirina anda gel kurd dike h.w.d.

L di rasthatineke van axiryan li Rewan, li mala bazirganek zdyan y mezin Pr Zade ko li wir gelek kesn navdar zdyn bi esil xwe va ji Şengal Heyder Şeşo Hoşeng Broka Pr Zade hebn, ber hemyan got: Şerfedn ne dn me ye. Şerfedn ji dn me ye dn me j Êzd ye. Ango, Êzd nav dn me ye.

Milet w kes bi nav Ezz Tamoyan j qebl nake ko bi ser xwe, by tu dengdayn an lpirsn, xwe lan kirye ne km, ne zde prezdnt zdyn dinyay. L di esil xwe da yn w wek przdnt xwe qebl dikin, nefern mal binemala w, end şxn nezan in milet rind zane ko di hla dn da serok hem zdyn cihan Mr Tehsn beg e ko xwe kurd dibne. Keremkin li hevpeyvna Salih Kevirbir bi Kerem Seyad ra guhdar bikin mze bikin, awa Mr zdyan xwe hem zdyn cihan kurd dibne: (http://rudaw.net/kurmanci/onair/tv/
episodes/episode/documentari_31082014001).

Deng li hem kurdn cihan belav bye ko xudgirav piranya kurdn Ermenistan xwe zd dibnin. Gelo tiştek wisa heye? Na! Jimara wan kesan pir hindik e, l ji ber ko dikine qareqar, jimara wan zde xuya dibe. L zdyn xwe kurd dibnin bdeng in, ji ber ko welatparz bi qareqar nabe, bi kar dibe. Û kar wan j li rojnameya kurd ya Rya teze ye, radyoya kurd ye, beşa kurdzany ye li Akadmya Ermenistan, Komeleya dostanya ermenyan kurdan e, Şwra Rewşnbrn kurd e, Komeleya nivskarn kurd e li rex Yektya nivskarn Ermenistan, Komtya Kurdistan e h.w.d.

Werin em rportajeke tlvzyon ya bi hevpeyvnn bi end kesan ra ya ji gundek kurdn zd ji Gelto, mze bikin ko di navbera w gund hidd Kurdistana Bakur da weke klomtrek ye, hn bi xwe biryar bidin ka li Ermenistan zdbn an kurdbn awan e (https://www.youtube.com/watch?v=-ep6KRw6TkE&sns=fb). Maqlek gund dibje ko em gerek hem bibin yek bona avakirina Kurdistan ko em bikaribin li welat xwe bigihjine hev. Jineke delal dibje:Em ji dest Rom revn hatine vira, perek milet me li vir e, yek li w ber ma. Xwed bike em bigihjine hev. Camrek din dibje: Bira her kes bizanibe ko ber me hemyan j li welt, li Kurdistan ye. Di eyn rportaj da behsa gundek zdyan y din t kirin ko w roja rportaj li wir xanimeke navdar ya bi nav Gog ye rehmet w binax dikin. Hema bje ji hem gundn kurdn zd l dimnin, hewar hatine, şna meta Gog dikin. Maqlek gund ber gelek hewaryan dibje: Dayka Gog bona azadya milet xwe 6 nebyn xwe kiribn şoreşger ewana ro li iyay Kurdistan şer dikin. Rspyek gund y qedirbilind dibje: Em kurmanc in, ji ber w j em gerek nav kurmanc li zaroyn xwe bikin. L zaneyek kurd bi nav Egt Abas di dawya rportaj da dibje: Silavn me yn şrin bibin Kurdistan ra, welat me ra, xwelya kal bavn me ra.

Niha em derbaz gund zdyn Ermenistan y her mezin Şamram bibin ko li wir heykel Melek Tawis heye, milet ji tevaya Ermenistan t vira duayn xwe dike. Bi kurt, Laliş bona hem zdyn cihan i be, ev gund j ji bo hem kurdn zd yn Ermenistan ew e. Li wir herwiha heykel Ûsiv beg j heye ko Împratorya Rsyay w dihesiband wek nner kurdn zd (l ne milet zd, wek ko hinek dixwezin zbat bikin) li tevaya Kavkaz derheqa v yek da neby Ûsiv beg, nivskar navdar Esker Boyk ha dibje: (https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=
688154721291927&id=100002922162834):

Li nav arșva malbeta Ûsiv Beg /kalk min/, serok temamya Êzdiyn Kavkaz da belgeyek heye. Belge nameya dewleta Rs e ko 21 meha adar sala 1913an ji Beg ra șandine t da hatye nivsar: Serok temamiya kurdn zd y Kavkaz Ûsb- beg Hesen axa ra....

L belgeflma rojnamevan tlvzyona Rudaw Salih Kevirbir ya ji w gund (https://www.youtube.com/watch?v=o6EyHlsHeDs&feature=youtu.be ) gelek tişt derdixe ser av c li wan end kesn nezan teng dike ko him dewleta Ermenistan dixapnin, him j cihan dixalifnin ko xudgirav li Ermenistan 47 hezar kes xwe zd dibnin 2-3 hezar j xwe kurd dihesibnin. L di esil xwe da hema bje ew hem j bi milet xwe va kurd in bi dn xwe va zd ne. Hn bi xwe dikarin mze bikin guh bidin ko yek ji pşeng dn zdyan, binecy v gund, mamostay navdar Şx Zade Elxan Ûsiv ser kurdbna zdyan i dibje: Em kurd in, l em kurdn zd ne; em kurd in, l misilman gelek dr me ye. Û van gotinan di roja 25 lon, roja ziyaret ber wan bi sedan kurdn zd dibje ko w roj ji her waran, heta ji Rsyay Ewrupay j hatine vira bona derbazkirina erf-edetn dn zdty. Û ew bi v ruh j şagirtn xwe perwerde dike. Şxek din y di nav milet da naskir Tahar Şx Elxan ha dibje: Ev ziyaret ne ten bona kurdn vira ye, l bona hem kurdn zd ye. Maqlek din y zane Rizay Gog Ûsiv ko ji malbeta Ûsiv beg binavdeng e, ha dibje: Em heyra kurd Kurdistan ne, em heyra welat kal bavan e.

Bi bawerya min xwendevan texmn kirin ko ew gotinn ko li Ermenistan milet dibje ko ew zd ne ne kurd in, ango xwe ji kurdan cuda dibnin, ji ser heta bin b bingeh e, vir derew e, yn wisa dibjin end kes in, ew j ji bo w yek dibjin ko dewleta Ermenistan bixapnin, pereyn mezin bistnin ko xudgirav bi wan pereyan va xizmet and, edebyet ziman zdyan dikin.

Xwendevann hja, we bi xwe j texmn kir ko li Ermenistan miletek bi nav zd tune, ten end kes hene ko dibjin ew zd ne, hela di ser da j ne kurd in. Gelo dewleta Ermenistan zane ko ew pereyn mezin ko dide xudgirav milet zd, di esil xwe da dide end kesan ko bi kar emeln xwe va dev davjine kurdan Kurdistan ji dewleta Ermenistan ra dijminan dikin, w Kurdistana ber poz wan. ko w di paşdem da bibe dewlet dikare gelek kr milet ermen dewleta Ermenistan b.

Gelo serkşn w kar ko zdyan ji koka wan welat wan diqetnin, k ne? Jimara wan pir hindik e kesn gelek nezan in. Di gotar xeberdann xwe da dema behsa zdyn Şengal dikin, w war wek bakur Îraq nşan didin, l nizanin ko di bakur Îraq da h zdyek j tune, dema behsa zdyn Kurdistana Bakur dikin, war wan wek Ermenistana Rojava bi nav dikin, heta Laliş j wek pereyek Îraq nşan didin, l di rasty da Laliş li welatek din e nav w welat ne Îraq e, l Kurdistan e.

Gelo dest dijmin di nav v kar da heye? Bel, heye! Pirs ten di w yek da ne, ka dijmin bi i wana dikire ew bi i tne firotan. Îzbateke w yek ew e ko dema li paytext Ermenistan Rewan meşeke dij Daş hate teşklkirin ko bi hezaran kes t da amade bn, rvebirn van zdyan di dawya meş da nehştin ko alaya Daş b şewitandin. Gelek ermen zdyn berevby şaş metel man. Gotareke derheqa w yek da ya bi ziman ermen li vir e: (http://blog.mediamall.am/?id=41481&fb_action_ids=
966265306732833&fb_action_types=og.comments ).

Eyn dijmin rvebirn qaşo gel zd hayadar kirin ko nabe hn nav rxistina xwe daynin Şengal, hn gerek nav w y ereb daynin. Wana j got: Ser av min, gotina we ji me ra qann e. Û nav rxistineke zdyn Ermenistan niha ne Şengal e, l Sincar e.

***

Îro dil zdyan şikestye. Bira h kesek ji me pirs neke ji me şaş metel j nemne ko bo i zd ji misilmanan heta ji Kurdistan j aciz in?

Bersva w ev e: -74 ferman li ser zdyan qewimne, 74 j ji hla misilmanan da bne 74 j li ser axa Kurdistan bne.

-----------------------------------
Nivskar: TÊMÛRÊ XELÎL temur_xelil@hotmail.com
Weşandin: 2015-06-29
Xwendin: 19913
 

KOLUMNN BER   
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval (2016-08-17)
Careke din ser alfabeya kurd-latn (2016-04-24)
Xwedyo, tu me ji dewletnexwezan biparz! (2016-01-27)
Xwez kurd di hindava dijminn xwe de wek ermenyan bna (2015-04-18)
Kovara Wje rexne ji rexneyan hiz nake (2014-12-14)
Kurdn resen bn kurdn reben (2014-10-16)
Xwedy kurmancya dewlemend (2014-09-17)
Bira haya we ji zaneyn nezan hebe (2014-08-12)
Çima tirk li ber dil hinek kurdan ezz e (2014-06-15)
Strann Karapt Xao dikaribn nebna milk gel kurd (2014-04-07)
Ew ji xizmetkirina bo gel xwe lezet dibne (2014-02-06)
Pirtkeke Kemal Tolan li ser zdayety (2013-12-29)
Kadroyn tlvzyonn kurd li ser i bingeh tn hilbijartin (2013-08-15)
Gorgy Xudo serbilindya Ermenistan kurdan b (2013-05-27)
Em ermen bi şrek hatine birndar kirin ji bo branna gelkujya ermenyan (2013-04-24)
Neyariya di kiras welatparzy da (2013-02-23)
Îvan Omer Farzov mrxas binavdeng l b nav b deng (2013-01-18)
Kurdistana Sor (2012-11-22)
Cegerxwn derheqa zdyan dn zdty da (2012-10-28)
Tu ne yar , tu neyar (2012-10-04)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org