[ SŞEM, 2020-03-31 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


HEVPEYVN 
Selah Bedredn: EGRK ENKS ji bo drxistina kurdan ji şoreş hatin ava kirin
Selah Bedredn
HEWLÊR, 25/10 2012 Siyasetmedar kurd y Kurdistana Sriyey Selah Bedredn dibje: EGRK ENKS ne ji bo pwistiyeke netewey ya kurd ya niştiman ya Sr hatin ava kirin, l bel ji bo drxistina kurdan ji şoreşa Sriy ko bi awayek di berjewendiya rjma Esed de be hatin ava kirin. Bixwne
Familyeya Cell Cell xizmeteka mezin ji bo kurd kirine dikin foto
Cell Cell bi 30 000 kitban xizmeta kurd dike
 
VIYANA, 13/10 2012 Di dawiya meha hezran de ez s milyaketn xwe Bnah, Lava Lara li qeraxa Viyanay bn mvan serwext kurdolog kurd Cell Cell kitbxaneya bi nav bab w Casim Cell.  Bixwne
Kemal Burkay: Bila dewlet hikmet wek mixateba pirsa kurd bi me re rne
Kemal Burkay
STOCKHOLM, 10/10 2012 Siyasetmedar kurd Kemal Burkay di hevpeyvneka eksklusv de ji Nefel re dibje bila dewlet hikmeta tirk xwe li nezann daneyne nebje ez bi k re rnim, ez i bidim kurdan. Kemal Burkay dibje dewlet hikmeta Tirkiyey dikare bi w Hak-Par re rne pirsa kurd areser bike. Bixwne
Sed Veroj: Tirkiye d tiraf bi Kurdistaneka serbixwe bike
Sed Veroj
 
DIYARBEKIR, 23/4 2012 Lkolner nivskar Sed Veroj bal kişand ser w yek ko heger pirsgirkn li Iraq areser nebin d Iraq bibe s pere kurd j mecbr bimnin ko dewleteke serbixwe lan bikin. Li gor Veroj heger kurd dewleta Kurdistan lan bikin Tirkiye d v dewlet nas bike bi dewleta Kurdistan re cnartiyeke baş bike.  Bixwne
Ebdilhekm Beşar: Em tevl Meclisa Niştiman ya Sriy nabin
Ebdilhekm Beşar, Hillary Clinton Burhan Xelyn
 
HEWLÊR, 24/3 2012 Sekreter Partiya Demokrat ya Kurd li Sriy endam serkirdayetiya Encmena Niştiman ya Kurd li Sriy Ebdilhekm Beşar di v hevpeyvn de behsa tkiliyn kurdan Meclisa Niştiman ya Sriyey kir got encmena kurd beşdar meclisa ereb nabe.  Bixwne
Mesd Barzan: Krza Iraq dikare me mecbr serxwebn bike
Mesd Barzan
 
HEWLÊR, 23/1 2012 Serok Kurdistan Mesd Barzan di hevpeyvneka digel kanala ereb El-Erebiyey de got di dareya Iraq de biryardaneka yekdest ji aliy hikmet ve heye by ko nav serokwezr Nr Malik bide ew bi nedemokratbn tawanbar kir.

Mesd Barzan got heger krza Iraq berdewam bike şer mezheb y di nvbera ş siniyan de gur bibe kurd nabin teref dikarin mecbr bibin ko meseleya mana digel Iraq li Parlamentoya Kurdistan minaqeşe bikin. Mesd Barzan got milet kurd maf biryardan li ser arenivsa xwe heye kurd d biryar bidin ka keng w maf bi kar bnin.

Teksta hevpeyvna digel serok Kurdistan Mesd Barzan li jr ye:

***

Pirs: Ji bo v derfet gelek spas cenab serok.

Mesd Barzan: Bi xr hatin spas ji bo we j.

Pirs: Cenab serok ez dixwazim ji pirsiyareke gelek girng ve destp bikim. Gelek kes dipirsin ji bo i Mesd Barzan beşdar konferansa ko li Bexday b saz kirin nabe, mebesta min ew konferansa nştiman ye ko bi niyaz in li Bexday saz bikin?

Mesd Barzan: Ber hem tiştek min beşdarkirina w konferans wek ko endn car hatiye ragihandin red nekiriye. Min merc j ji bo cih konferans daneniye l bel div li w yek dilniya bibn ko encameke ern ji konferans derkeve em hem al pabend wan xalan bibn ko li peymannameya Hewlr de me li ser li hev kirib. Tu sedemek nne beşdar konferansek bikn ko msogeriyeke encama ern l nehatibe kirin ji bo w yek div em li serkeftina w dilniya bibn.

Pirs: Wate wiha tdigihn ti baweriyek di heq wan encaman tine ko li v konferansa averkir de tt kirin ti baweriyek li navbera aliyan hzn siyas da tine?

Mesd Barzan: Gelek bi mixabin ko ew bawer tine li rastiy da em li qeyrana baweriy de dijn, l bel ber w yek ko serkirde amade bin, pwste amadekariyek ji bo v konferans heb bi awayek ko misogeriya serkeftin b kirin.

Pirs: Gelo ma serkeftina v konferans nehatiye misoger kirin?

Mesd Barzan: Pwste amadekar ji bo w b kirin, bo ko bi ser keve.

Pirs: Birz cenab serok, l bel hun bawer nakin ko hebna van cure daxuyaniyn bi amadenebn bi ten eger hun bixwazin j amadey konferans bibin ji bin ve di esl xwe de daxwaza we ya beşdarkirin tine. Li aliyek din ve j daxuyaniyn serokwezr Iraq bi retkirina girdana konferans li Hewlr p baştir e li Bexday be, gelo eve wiha nagihne ko ti pwendiyeke cdd digel destpşxeriya serokkomar Iraq birz Celal Taleban tine?

Mesd Barzan: Bi berevajiya w, ez gelek bi hz ve palpiştiya destpşxeriya birz serok Taleban dikim ber j di heq yekxistina kar hemahengiya digel rzdar de me li hev kir min destnşana ch girdana v konferans her nekiriye.

Pirs: Eger bi awayeke baş amadekar ji bo konferans hate kirin, gelo hun ji bo beşdarbn d biin Bexday?

Mesd Barzan: Bguman eger komteya amadekar li ser amadesaziya v knferans rkkeft misogeriya serkeftin kir, bguman amade dibim. Ji ber ko bi rast em westiyay ne, ez gelek kesn din j westiyay ne ji w yek ko ten konferansan amade bikin ko t da li ser gelek tiştan rkdikevn, l bel dema ko kombn temam b, wan hem xalan ji br dikin.

Pirs: Ez vegerim li ser peymana Hewlr, cenab we avdr w peyman kir hem aliyek ji bo w geşbn bn ko areserkirina hem pirsgirkn Iraq bike. Bel hikmet hate pkann, l bel rzdar serok k ji chbichnekirina bendn v peyman berpirs e?

Mesd Barzan: Bi rast ya ko li ser şan me b me pkan.

Pirs: L bel k berpirs e?

Mesd Barzan: Ez nikarim kesek yan aliyek diyarkir tometbar bikim, l bel serkirdeyn Bexday her yek li gor qebareya xwe berpirsiyariya w heye li stuy wan da ye.

Pirs: Hun bi awayek diyarkir i tişt daxwaz dikin ji bo ko amadey v konferansa li Bexday bibin?

Mesd Barzan: Pwste ber hem tiştek rkkeftinek seranser hebe hem aliyek li ser hevbeşiya hikm, tgihiştina xaln hevbeşiy, vegerandina hevsengiy ya artş dezgehn emn, pabendbna bi destr danna sstemeke zelal ji bo kabneya wezran drketina ji biryardana takekesiy bi taybet wan biryarn bi berjewendiya Iraq ve girday ne, hem fikir bin.

Pirs: Wate niha biryardana takekes heye?

Mesd Barzan: Bguman.

Pirs: L bel gelo metirsiya w yek heye carek din dktator li Iraq da ser hilbide?

Mesd Barzan: Biryardana takekes heye, bi taybet li war dbarebinyadnana artş de, li wir de biryardana takekesiyeke diyar heye ewn din j dihne piştguh xistin li demek de ko artş mulk hem gel Iraqe, wek li destr da hatiye, nay qebl kirin j kesek yan berpirsek li her post pgehek da be bi biryara takekesiy artş rkbixe.

Pirs: Gelo girift qeyran li vir de ten Tariq Haşim biryara destgrkirina w ye yan pirseke ko gelek ji w drtir e?

Mesd Barzan: Nexr mesele drtir e, du aliyn problem hene aliyek siyas aliyek din qezay, aliy qezay ji bo wan aliyan hatiye bi ch hiştin aliy siyas j pwste bi siyasiyan ko pwste areseriyek peyda bikin ji bo derketina ji v qeyran.

Pirs: Eger Wezareta navxo daxwaz ji we bike Haşim bidin dest wan (ku daxwaz kiriye) hun w bidin dest wan?

Mesd Barzan: Div hemaheng şwirkar li navbera aliyn siyas da li ser v hebe, ji ber ko herma Kurdistan nikare bi ser xwe di heq v yek de tevbigere.

Pirs: Gelo hun daxwaza i dikin heta Haşim bidin dest?

Mesd Barzan: Naba herma Kurdistan li v pirs bt girdan, Haşim heta niha j cgir serokkomar e nehatiye dane kirin mhvan serokkomar herma Kurdistan ye, nabe mesele bi ten herm ve girday be be.

Pirs: Tariq Haşim bajar Kerkk wek chek ko l bt mehkeme kirin hilbijart, gelo hun digel w biryar ne?

Mesd Barzan: Bguman ez bawer dikim ev hengav yarmetiya areserkirina v qeyran dide, l bel gelek mixabin min bihst ko heyeta hakiman ew daxwaz ret kir.

Pirs: Cenab serok bi nrna we areser i ye?

Mesd Barzan: Div li civn runiştinn pş da ryek ji bo v qeyran b peyda kirin, mesel du al hene: aliy siyas aliy qezay. Aliy siyas pwste l vekole ev mesele ne ten pirsa girtin radestkirin ye belku div ji hem aliyek ve l bikolin.

Pirs: Palnern v beyannamey bi ten qezay ne?

Mesd Barzan: Nexr siyas j ne, aliyn qezay nabe kes tvl bibe li ry siyas ve j div hem aliyek li ser w kok be awa ev qeyran b areser kirin.

Pirs: Eger hzn Emerkay ji Iraq vekşin cenab we hişyariya şer eşr da, ya ko ro li Iraq dibnn gelo destpka hatina w pşbniya Barzan ye?

Mesd Barzan: Hvdar im ev pşbn ney hol, l bel tirsa min ya w yek heye.

Pirs: Gelo hun nakokiya siyas wek sedema tkna rewşa asayş dihesibnin?

Mesd Barzan: Ez bawer dikim ko nearam rewşa asayş bi gengeşeya siyas ve girday ye bi awayek raste rast j.

Pirs: Baş e Bexday pwist bi i heye heta ko wek Hewlr l bib? Ez ko hatim Hewlr min dt asayş aram e naveya kesk ne kesk tine dwarn konkrt nnin, awa dikarin Bexday wek Hewlr lbikin?

Mesd Barzan: Lkolnek rast neb ji bo binyadnana artş pols asayş hewalgiriy (stxbarat) pwste gengeşeya siyas bi daw bibe hikmeteke hevbeşa nştman hebe ko t da hem kesek hest bi w yek bikin ko ew li birvebirina welat da hevbeş bin. Dema ew hevbeş dihte hol pirsn welat hem areser dibin rewşa emn j aram dibe.

Pirs: Gelek kes welatn herm bi w yek tometbar dikin ko naxwazin ew hevbeş bte hol?

Mesd Barzan: Bi ten eger ew j rast be ji ber i Iraq r dide ew ajanda bne bi ch kirin? Em nabe gileyy li wan aliyan bikin bila gileyiy li xwe bikin, bel bguman destdirjiyn herm li karubar Iraq da hene.

Pirs: Eger Xwed neke ew konferans li ser hem amadekariyan sernekeve, pvajoya Iraq ber bi k ve die?

Mesd Barzan: Eger Xwed neke ew konferans hate kirin bi ser neket w dem dibe karesatek raste rast.

Pirs: Tu alternatveka d nne? Hilbijartinn pşwext? guherna serokwezr?

Mesd Barzan: Alternatvn d hene l bel tkn dibe sedema sarbnek temam ji aliy hem hz aliyn siyas ve dibe ko pvajo ber bi qeyrann d ve bie ji dest derbikeve.

Pirs: Wate yan ew konferans bi ser keve yan i?

Mesd Barzan: Pwste w dem behsa alternatvn d b kirin.

Pirs: Çi alternatveke rast heye ko dikare li ser bingeha rastiy de b bi ch kirin?

Mesd Barzan: Li rastiy da nikarim niha ti tiştek destnşan bikim, l bel wek mnak hilbijartina pşwext yan guherna hikmete, hatina hol ya hevrikan l bel metirsiya min li wir da ye ko d w alternatv şans nebe tiştn metirsdartir bne hol.

Pirs: Ber end rojek end daxuyaniyn we berpirsek mezin Partiya Demokrat ya Kurdistan hate veguhestin ko eger pvajo berdewam bibe hun hviya xwe dibine Parlamentoya Kurdistan ji bo encamdana referandumek ji bo ragihandina serbixweyy? Bexda pirsgirkn mezin hene, l bel niha ew daxuyan zdetir derdikevin, gelo ji ber i?

Mesd Barzan: Ez bawer dikim pişt rxana rejm ya li sala 2003-y kurdan bi xwe Iraq parast rolek mezin li parastina yekbna Iraq binyaddanna Iraqa n da dtin ez bawer dikim me pwst bi w yek tine dupat li ser v xal bikn. Parlamentoy bi xwe biryara yektiya li gel Iraq da, l bel bi merc pabendbna bi destr.

Pirs: Mebesta we maddeya 140 e?

Mesd Barzan: Destr bi gişt bi madeya 140- ve j, bi wateya parastina prenspn hevbeş federalzm demokrasiy ko bingehn Iraq ne, l bel eger pvajo aloztir b w dem vedigern parlementoy, ji ber ko em w yek qebl nakn hinek kes tiştn wiha li ser me da bipejirnin ko ew li gor xwe rast dibnin. Pwste rkkeftin di heq paşaroja Iraq de hebe l bel eger pvajo ber bi v aliy de berdewam b w dem maf mey e hviya xwe bibn ber Parlamentoy.

Pirs: Min pirsiyara dema w kir, gelo ima niha?

Mesd Barzan: Nexr ev tişt ne n ye gelek car j hatiye ragihandin, l bel eger Iraq nav şerek eşr şerek navxwey bguman em nabn beşek ji w şer. Niha em li qeyranek tirsnak da ne hem hewlek j didn ji bo derketina ji w qeyran parastina Iraqa federal demokrat bi hviya Xwed şer navxo eşr rnede l bel eger r da j em nabn beşek ji w şer.

Pirs: Eger li Bexday j şer eşr r da, cudabna we d rbirya zordariyeka mezin bibe bi taybet ji aliy Tirkiye Îran ve ko serweriya herm Iraq tkdişknin naveyn snran bombebaran dikin?

Mesd Barzan: Bi herhal em tu hengavek navjn by w yek ko l bikoln eger me biryara xwe da w dem em tehemmula encamn w biryar dikin.

Pirs: L bel gelek kes wiha şrove dikin ko ber Emerka palpiştiya kurdan nedikir ji bo bi destxistina xewna serbixweyy niha j helwest hatiye guhertin palpiştiya Tirkiye nake, hinek kesn din j dibjin Partiya Demokrat ya Kurdistan dixwaze li rya van daxuyaniyan bingeha cemawer xwe beramber hizbn ro yn Kurdistan ch bi ch bike bi taybet hizbn hevrik, hinek d j dibjin ev ten axaftina ragihandin ye, gelo hun li gel kjan ji van daxuyaniyan hevkok in?

Mesd Barzan: Ez ne li gel yek ji van nerna me, maf biryardana arens mafek rewa y gel kurd e ew rastiya niha ko em t da dijn pişt şer yek y chan li ser gel kurd da hatiye sepandin, bi viyana gel kurd neteweya kurd nebye. Pişt şer yek y chan by daxwaza gel kurd civaka kurd ev welat hate dabeş kirin. Ez digel w me ko div rojek bt ko kurd bibin xwed dewleta xwe l bel bi guftugoy dr ji tundtjy ev j mafek rewa ye, i xelkn din nkar bikin yan na, ezmna geln din j li pşiya me ye, hinek gel hene hatine dabeş kirin pişt 50-60 salan j dsa hevdu girtine wek ya li Elmanyay rday, yan j bila Çek Slovakyay wek mnak werbigrn ko du gel bn li yek dewlet da paş ji hevdu cda bn l bel by tundutj.

Dema em dibjn serbixwey maf rewa y gel kurd e wate ne ew e ko em niha w daxwaz tnin hol yan j hviya xwe bi tundutjiy dibn ji bo pkanna v daxwaz, dibe ko ev daxwaz ji v nifş re nebe nesb, belku li nifşn paşaroj de bte hol ji bo w yek yek ji wan şroveyan j ne rast e li gor ezmna jiyana xwe em bawer dikin nabe ten pişt bi w yek girbidin ka k palpişty dike k j na. Bel dikare ew tişt bi girng b wergirtin hem pvajo li ber avan be l bel biryar div bi dest gel kurd be kurd pişta xwe bi xwe girbidin.

Pirs: Bila em vegerin ser peymana Hewlr dema ew rkkeftin b hevpeyman hat bestin hikmet hat pkann. T gotin we bi w away deng da hikmeta niha da bi mercek msogeriya ch bi ch kirina maddeya 140- b kirin. Heta niha ew madde nehatiye bi chkirin li destr da maye gelo soza ch bi chkirina w maddey dane we paş poşmaniyek li w soz de hebbe?

Mesd Barzan: Bel, binecihkirina maddeya 140- yek ji wan bingehn pkanna hikmeta n b. Bi wateya w em li ser end xalek rkkeftn ko ji bil maddeya 140-, vegerana hevsengiya artş federalzm pbendbna destr pkhatib. L bel ev soz nehatin bi ch kirin.

Pirs: Dixwazim nrna we ya di heq pvajoya Sriye de werbigrim, Serok Encmena Nştman ya berhelestkar li Sriya [ Burhan Xelyn] li Hewlr b digel serkirdayetiya siyas ya Kurdistan civiya. Barzan dikar i pşkş kurdn Sriyey hevrikn Sriyey bike?

Mesd Barzan: Li siyaseta me da dest li karubar Sriyey bidn tine gel Sriyey bi xwe biryara arenivsa xwe dide em j rz li radeya gel Sriyey digrn. Ji bo me girng e guhertin li pvajoya gel kurd li Sriyey bt kirin ji ber ko kurdn Sriyey ji hem tiştek bbeş in her wiha hebna wan j nay nasn d i ji aliy hikmet ve yan j ji aliy opozsyon hevrikan ve be.

Pirs: Hun awa dikarin yarmetiya wan bidin? Çend daxuyaniyek ji aliy cenab we ve hatiye dayn ko qaşo hun yarmetiya gel Sriyey bikin?

Mesd Barzan: Em bi awayek aştiyane yarmetiya wan didn awayeke din ji bo yarmetiy bi kar naynn. Em ji bo w yek yarmetiya wan didn ko bi awayek aştiyane demokrasiyane daxwaza maf xwe bikin digel hikmet hevrikan j guftgoy bikin. Pwste di guhertinn ko li Sriyey de tn kirin maf xwe werbigrin.

Pirs: Niha hun amade ne di navbera Encmena Nştman ya Sriyey kurdn Sriyey de navbeyntiy bikin da ko bikevin nav rzn w Encmen?

Mesd Barzan: Hem kesek li Sriyey azad e ko digel hikmet yan hevrikan guftgoy bike.

Pirs: Gelo navberiy nakin?

Mesd Barzan: Em navberiy nakin, l bel piştgiriya wan dikn ko digel herdu aliyan de guftgoy bikin, i mixalefet yan j hikmet be.

Pirs: Herwiha li rojn derbasby de Semr Ce'Ce'y serkirdey Hizba Hzn Lubnan serdana Kurdistan kir, Barzan dikare i pşkş lubnaniyan bike?

Mesd Barzan: Li rastiy da eve serdanek asay b weku her berpirsek d y lubnan yan nelubnan ko serdana herm bikin, niha me li Kurdistan zdetir 10 hezar lubnaniyan hene ko li war veberhnan de kar dikin yan kar wan li herm da heye.

Pirs: Ti rkkeftinek ji bo ti yarmetiye neb, bi taybet ko Ce'Ce' nner beşek mezin meshiyan e li Lubnan?

Mesd Barzan: Bel dizanim, l bel serdaneke asay b di v serdan de ti mebesteke siyas neb.

Pirs: Ew serdan tevgern li nav herma Kurdistan pirsek dirst kir ko qaşo dibe ko Barzan dixwaze hengavn mezin ji bo roldtina li end pirsek ereb Rojhilata navn de bibne, gelo hun amade ne li end pirsek wiha da beşdar bibin rola we ya di v war de bi taybet li pirsa Filistn de heye?

Mesd Barzan: Ez kesek rastbn im xwe tevl tiştek nakim ko rol t da nebnim, ez amade me beşdar li her pirsek bikim ko rola min t da hebe ji bo areserkirina her pirsek li navey da, l bel li rastiy da nikarim berpirsiyariyeke wiha bixim stuy xwe ko di şiyana min de nebe.  Bixwne
Firat: Ak Parti naxwaze qanneka esas ya n ke kurd dikarin patiyeka d ava bikin
Dengr Mr Mehmet Firat
STENBOL, 29/11 2011 Pr siyaset y kurd xudantecribe Dengr Mr Mehmet Firat ev du roj in ko di rojnameya Taraf de fikrn xwe aşkera dike dibje AKP BDP j daxil herar partiyn Tirkiyey li hev kirine ko qanneka esas ya n amade nekin rexneyn gelek dijwar li serok AKP- Recep Tayyip Erdogan partiya w digire. Dengr Mr Mehmet Firat dibje dem hatiye ko kurd ji AKP- veqetin partiyeka n ava bikin.

Dengr Mr Mehmet Firat ko ber arkar serok gişt y AKP- Erdogan b dibje ew bi xwe ber serok komsyona amadekirina qanna esas b ji tecribeya xwe dizane ko komsyona n ya li Parlamentoya Tirkiyey wisa hatiye ava kirin da qanna esas ya n neke. Firat dibje AKP j qane by eko hers madeyn destpk yn qanna esas neyn guhortin dibje ji herar partiyn di komsyon de kjan xwe vekişne proses hildiweşe maneya v j di pratk de ew e ko qanneka esas ya n nabe.

Dengr Mr Mehmet Firat dibje AKP- serok w Erdogan biryar dane ko pirsa PKK- pirsa kurd jio hev cida nekin ev j tt wateya ko hikmet dewleta Tirkiyey zbiz pirsa kurd areser nake. Dengr Mr Mehmet Firat dibje pirsa kurd pirsa PKK- du tiştn yekcar ji hev cida ne hikmet bixwesta dikar pirsa kurd areser bike.

Li gor Dengr Mr Mehmet Firat serokwezr Tirkiyey Recep Tayyip Erdogan j ne hewqas demokrat e ko perwerdeya bi ziman kurd qebl bike dibje mimkin e ko Erdogan kurd wek derseka bijare li dibistanan qebl bike.

Di heq daxwaza lborn ya ji xelk Drsim de Dengr Mr Mehmet Firat dibje ev gaveka pir cesrane b ko Erdogan avt ew hv dike ko Erdogan paş card li siyaseta rlibervekirin vegere l bel zde htimal nadiy ji ber şwirmendn Erdogan hem tirk in w ti kesn kurd li dorbera xwe nehiştine.

Dengr Mr Mehmet Firat dibje ji bil serhildana Şx Sed ya sala 1925- serhildana Agiriy hem serhildann d ne serhildan in planeka dewlet bn li dij milet kurd.

Dengr Mr Mehmet Firat baweriy bi sstema partiyn siyas yn Tirkiyey j nane dibje partiyn siyas bi dktatoriya ldern partiyan tn dare kirin rbern partiyan k bxin lsteyn xwe yn hilbijartinan ew kes tn hilbijartin. Dengr Mr Mehmet Firat dibje li Tirkiyey axayn siyas hene ev sstem ji ya axatiya tradsyonel j ne tir e.

Ji ber ko baweriya Dengr Mr Mehmet Firat hd zde bi demokratkbna AKP- nemaye dibje dem hatiye ko kurdn di nv AKP- de kurdn d yn li dervey PKK- partiyeka n ya kurd ava bikin.

Temamiya hevpeyvna Taraf digel Dengr Mr Mehmet Firat bi ziman tirk li jr ye:

***

Dengir Mir Mehmet Fırat: Tayyip Beyin sınırları var

Herkesin sınırı var. Tayyip Bey de belki demokrasi ve özgrlklerde sınıra geldi. Ne isteniyor benden? TRT Şeşi verdim, daha ne istiyorsunuz, diyebilir ama bu kanalda ocuğa Krte masal anlatamıyorsunuz.

Genelkurmay belgelerinde 40 ksur isyan var deniyor. Hayır, iki isyan var. Şeyh Sait ve Ağrı. Dersim dhil diğerlerinin tamamı tenkil. Bunlar, devletin, bir kimliği bastırma ve yok etme harektları. Çok insan öldrld.

Dedem son srgn edildiğinde 85-90 yaşındaydı. Demokrat Parti milletvekili olan torunu ve yeğeni Yassıadada yatıyordu. Tnel kazıp Yassıadadan onları kaıracak diye devlete karşı isyanla yargılandı.

***

NEDEN DENGİR MİR MEHMET FIRAT
Başbakan Tayyip Erdoğanın son Dersim katliamı aıklaması ve Dersimlilerden özr dilemesi, Cumhuriyet tarihimiz iin bir ilk oluyor. İlk kez bir başbakan, Cumhuriyetin bir suu iin halktan özr diliyor. Son 150 yıllık tarihimizin, özellikle de Cumhuriyet dönemine ait gemişimizin baskı, katliam ve yalanlarla dolu olduğu dşnlrse... Başbakanın Dersim katliamıyla yzleşme cesareti, bu lkede artık durdurulması mmkn olmayan yepyeni bir sre başlattı demektir. AK Partinin kurucularından olan ve bir siyaseti olarak her dönem Krt kimliğini cesaretle taşıyan, uzun dönem Erdoğanın en yakın evresinde yer alan AK Partinin eski Genel Başkan Yardımcı Dengir Mir Mehmet Fıratla Başbakanın son Dersim aıklaması ve özrnn yaratacağı gelişmeleri ve sonuları değerlendirdik. Tek Parti İktidarının Dersim ve Şeyh Sait isyanları döneminde uyguladığı srgnleri btn zulmyle yaşayan ve byk acılara katlanan bir aileden gelen Dengir Fırata, hem o dönemi, hem de ok yakından tanıdığı Tayyip Erdoğanı konuştuk. Krtler böyle bir özr konusunda ne dşndler? Cumhuriyet tarihimizde Dersim gibi devletin özr borcunun bulunduğu başka hangi olaylar var? Krt isyanları tam olarak neydi? Neler yaşandı? Şeyh Sait isyanıyla ilgili de böyle aıklamalar yapılabilecek mi? O isyanın bastırılmasında da ok insan haksızlığa uğradı mı? Tayyip Erdoğan Krt aılımını başlatmıştı ama bugn aılımdan vazgemiş gibi gözkyor. Neden vazgeti? Erdoğan yakın evresindeki Krtlerden niye uzaklaştı? Bugn evresinde Krtlerin duygularını ve dşncelerini anlayıp ona anlatacak kimseler var mı? Neden Erdoğan partisindeki ve grubundaki Krtlerin sayısını azalttı? AKPnin bugnk Krt politikası nedir? PKKnın Silvan saldırısıyla başlayan gerginlik srecek mi? Erdoğan neden demokratik adımlar atmıyor? Başbakan yeniden aılım gnlerindeki slubuna dönebilecek mi? AKPnin aklındaki Krt özm ne? Erdoğan, anadilde eğitimi kabul eder mi? Btn bu soruları, bu konularda en yetkin siyaseti olan Dengir Mir Mehmet Fırata sorduk ve ok net ve cesur cevaplar aldık.

***

Başbakanın son Dersim aıklamasını ve özr dilemesini nasıl değerlendirdiniz?

Her ne kadar 2005 yılındaki Diyarbakır konuşmasında da ok aık bir özr dileme olduysa da... Hatırlayın... Başbakan o konuşmasında, Birok haksızlıklar yapıldığını biliyorum. Bundan dolayı Krt vatandaşlarımızdan özr diliyorum demişse de, son Dersim aıklaması ok önemli bir başlangıtır. Daha da ötesi bu bir kırılma noktasıdır. Trkiye Cumhuriyetinin ilk kez kendi tarihiyle yzleşmesidir. Başbakanın bu aıklaması kutlanması gereken ok cesur bir adımdır. Yalnız şu da var. Bu tarihin iinde, sadece Dersim değil, Trkiyenin özr dileyeceği yzlerce olay var.

Trkiye devletinin özr dilemesi gereken başlıca olaylar neler?

Ben size şimdi bir kitap hediye edeyim ve o kitaba hemen birlikte bakalım. Genelkurmay Belgelerinde Krt İsyanları adıyla yayımlanmış iki ciltlik bir kitap bu. Bunlar, Genelkurmayın kendi resm belgeleri!

Kendi belgeleri mi?

Evet. Çok enteresan! 1946daki Genelkurmay Başkanı, herhalde Bakın bugne dek bunlar yapıldı. Bundan sonra da yapılabilir diyerek ibretilem olsun amacıyla o gne kadarki Krt isyanlarını, asker harektları da ieren bir şekilde kk kitapıklar halinde yayımlatmış. Fakat bir sre sonra Genelkurmay bu yayımladığı belgeleri toplatma kararı almış ve kendi kitapıklarını yasaklamış. Gemişte 40 ksur Krt isyanı vardır diye hep söylerler ya...

Gemişte bu kadar Krt isyanı yok mu?

Yok. Hatta Demirelin, Gemişte kırk ksur Krt isyanı var. Son isyanı da bastırırız diyen meşhur bir söz vardır. Oysa Genelkurmay belgelerini okuduğunuzda, bu isyanların hibirinin olmadığını göryorsunuz. Aslında bu asker harektların tamamen birer tenkil hareketi olduğunu göryorsunuz.

Tenkil ne demek?

Bastırma, yok etmek, srmek anlamında kullanılıyor tenkil. Rakotandan Ramana, Mutkiden Oramara, Kouşağıdan Bicara hibiri isyan değildir. Genelkurmay belgelerinde bunu göryorsunuz. Bunların tamamı tenkildir. Zaten Krt tarihinde iki isyan vardır. Bir Şeyh Sait İsyanı, iki Ağrı İsyanı. Ama kırktan fazla harekt yapılmıştır ve Dersim de işte bu tenkil harektlarından biridir. Ulus-devlet kurmak ve tek tip insan yaratmak iin yapılmış asimilasyon harektlarıdır bunlar. Bu yzden devletin özr dilemesi gereken olay sadece Dersim değildir. Genelkurmay belgelerinde bunu göryorsunuz.

Belgelerde başka neyi göryoruz?

Krtlerden ilkel, hayvansal bir topluluk olarak, dağın arkasındaki medeniyetin ne olduğunu bilmeyen bir sr olarak bahsediyor. Krtlerin tek bildiği şeyin bir avu mısır ile bir avu buğdaydan ibaret olduğunu söylyor. Tek parti döneminde yapılmış lokal harektların dışındaki btn byk harektlar Genelkurmayın yayımladığı bu belgelerde var.

Bir de Cumhuriyet tarihinde lokal harektlar mı var?

Evet. Mesela 33 kişi kurşuna dizilmiş, 80 kişi topluca öldrlmş, bunun gibi lokal harektlar var. Bu tr olaylar, o belgelerde yok. Mesela bir Karaköpr olayı vardır. Demokrat Parti dönemde, bu konuda Meclis soruşturması aıldı.

Sonu ne oldu?

İel Milletvekili olan rahmetli amcam Hseyin Fırat da bu soruşturma komisyonunun yesiydi. Talimatla 40 kişi katledilmiş. Bu katliamda devletin st dzeydeki btn yetkililerinin imzalarını gördm. İsmet Paşa da buna dhil derdi. Bu dosya DPnin st yönetiminin emriyle kapatılmış. Milletvekili olduğumda, amcam benden bu dosyayı araştırmamı istemişti. Bu yzden, Başbakanın devlet adına Dersim özr, bu lkenin kendi tarihiyle hesaplaşabilmesi iin ok ciddi bir adımdır, devrimsel nitelikte bir söylemdir. Eğer araştırılırsa daha ok belge ıkacaktır.

Felaket tablosu ve katliam rakamları değişir mi o zaman?

Çok daha korkun bir kıyımla ve rakamlarla karşı karşıya kalırız. Çnk hl birok belge noksan. Genelkurmayın gizli yazışmaları, arşivleri hl aılmadı. Mesela İstiklal Mahkemeleri... Bunun arşiv bilgileri, gizli celseleri TBMMde. Bu arşivler de aılmadı. Hlbuki bunun iin bir karar almaya lzum yok. Meclis Başkanının talimatıyla aılabilir bu arşivler. Mesela önceki Meclis Başkanı Mehmet Ali Şahin, bir, iki ve nc Meclisle ilgili belgelerin tek bir istisnayla aılmasına izin verdi. O istisna da, İstiklal Mahkemeleri. Asıl karanlık dönem bu!

AKP on yıldır iktidarda. Arşivlerin aılmasını hl kim engelliyor?

AK Parti yeni yeni iktidar oluyor. Beş, altı yıl önce biz Dersim bile diyemiyorduk bu lkede. Asker vesayet henz tam anlamıyla bitmedi. AK Parti bu arşivleri amak istiyordur. Aılmıyorsa, bir baskı unsuru hl var demektir. Çnk İstiklal Mahkemelerinde sadece Krtler mağdur olmadı. İslami kesim de mağdur oldu.

Şeyh Sait İsyanından sonra Takrir-i Skn Kanunu ıkarıldı ve bu kanunla İstiklal Mahkemeleri kuruldu. İstiklal Mahkemeleri dönemi, btn muhalefetin susturulduğu, kiminin idam ettirildiği ve tek parti baskısının btn ağırlığıyla toplumun stne öktğ bir dönem. Bu dönem hl karanlıkta bırakılsa da, yine de tarihimizde ilk kez bir şey oluyor ve Cumhuriyetin bir suu hakkında bir başbakan halkından özr diliyor. Bunun yeni bir yol aacağını dşnyor musunuz?

Kesinlikle. Trkiye bir srece girdi ve bu sreci durdurmak artık mmkn değil. Aslında bu sre, 2003te AK Partinin iktidar olmasıyla başladı. Asker ve yargı vesayetinin en st noktalara ıktığı dönemlerdeki sıkıntılara rağmen birok değişim yaşandı AK parti iktidarında. Bunu görmek ve kabullenmek lazım. Bu akışı durdurmak ve arşivleri aayım mı amayayım mı demek bundan sonra kimsenin elinde değil. Artık arşivleri amak zorundasınız. Genelkurmay da, Meclis de, Cumhurbaşkanlığı Köşk de artık arşivleri amak ve belgeler zerindeki yasakları kaldırmak zorunda. Trkiye demokratikleşecekse, özgrleşecekse, önce, yalanlarıyla yzleşecek.

1925teki Şeyh Sait İsyanıyla ilgili de böyle özr aıklamaları yapılabileceğini dşnyor musunuz?

Şeyh Sait İsyanını ancak arşivler aıldığında aydınlatabiliriz. Çnk ok enteresan bir dönem o. O isyanın bastırılmasında ok byk kitlesel ölmler yaşandı. Hatta o şiddet orada durmadı, 1930larda da srd. Aslında Dersim, Şeyh Sait İsyanının bastırılmasının bir devamıdır.

Neydi tam olarak Şeyh Sait İsyanı?

Şeyh Sait İsyanı da dhil olmak zere tek parti dönemindeki btn harektlar, tek kimlikli bir ulus-devlet yaratabilmek iin yapılmış operasyonlardır. Öyle ki, Genelkurmay belgelerinde isyan olduğu öne srlen, gerekte isyan olmayan 40 ksur olayla ilgili yapılan btn tenkil harektları aslında Şeyh Sait İsyanının bastırılmasıyla başlayan bir srecin, bir Cumhuriyet politikasının devamıdır.

Şeyh Sait İsyanının bastırılmasında da ok insan haksızlığa uğradı mı?

Btn bölge haksızlığa uğradı. Krtler arasında bir ayırım yapılmadı. İsyana katılan ya da katılmayan btn Krtler iskn ettirildiler. Yani zorunlu olarak gö ettirildiler. Hatta isyanın karşısında olan Krtler dahi topraklarından srldler. Demek ki...
Evet...

Demek ki, tenkil hareketleri sadece isyanla ilgili değildir. Bu bir kitlesel bastırmadır. Bir milletin, bir kimliğin devlet tarafından bastırılmasıdır bu. Çok insan öldrld! Elinizdeki resm belgelerde bunları görecekseniz. Çnk her harekt sonrasında şu kadar bin kişi katledilmiştir, şu kadar hayvan ölmştr diye sayılar veriliyor. Arşivlerin tm aıldığında rakamlar ok artacak! Dersimde öldrlenlerin sayısı 13 binin ok stndedir. Çnk insansızlaştırıldı Dersim. Şeyh Sait İsyanındaki insan kaybı da 13 binden fazladır.

Sizin aileniz bundan nasıl etkilendi?

Benim ailemin Şeyh Sait İsyanıyla yakından uzaktan ilgisi yok. Ailemin 1937 Dersim olayıyla da hi ilgisi yok. Çnk Snni bir aile bizimkisi. Üstelik İstiklal Harbinde gösterdiği stn başarı iin kırmızı-yeşil İstiklal Madalyasıyla da taltif edilmiş bir aile bu. Hatta dedem o sırada milletvekiliydi. Btn ailesi 1926da Şeyh Sait İsyanından sonra Adıyamandan srgn edildi, varlıklarının tamamına el kondu. Bir sabah herkesi aldılar...

Nereye götrdler?

Trkiyenin dört bir köşesine dağıttılar. Sekiz yaşındaki bir ocukla 70 yaşındaki bir ihtiyar o gnk şartlarda Adıyamanın Khta ilesinden 110-120 kilometre uzaklıktaki Gölbaşına yryerek götrlyor ve oradan trene bindiriliyor. Dşnn varlıklı ve gl bir ailesiniz. Bir gnde bu varlığınız, her şeyiniz elinizden gidiyor. Hi bilmediğiniz bir yere gönderiliyorsunuz ve gittiğiniz yerden ayrılmamak zorundasınız. Her gn jandarmaya, polise gidip imza vermek mecburiyetindesiniz. Srgnlerin tarihi yazılsa, her biri bir faciadır!

Siz ne hissediyorsunuz o olay hakkında?

Hukuk Fakltesinde toprak hukuku dersini bu sayede getim. Hoca o gn ok sinirliydi. Bir soru soracağım. Size bunu derste anlatmadım. Bilirsen geersin, bilemezsen kalırsın dedi ve Trkiyede ka iskn kanunu var ve sebepleri neler diye sordu. Cevap verdim. Trkiyede 1926, 1938, 1960 tarihli iskn kanunu ıkarıldı dedim. Sen bunu nereden biliyorsun öğrenci? dedi. Ü de bize tatbik edildi de oradan biliyorum. Ailem bunların eziyetini ekti dedim ve sınavı getim.

İnsanları srldkleri yerlerden alıp sonra bir daha mı sryorlardı? Siz srldğnz yerden de mi srldnz?

Evet. Mesela bir 55 Ağa olayı vardır. 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Gneydoğuda Demokrat Partili Krtlerin ileri gelenlerinin hepsi Sivastaki asker kampa gönderildi. Sonra bunların arasından 55 ağayı seip 105 sayılı kanuna tabi tuttular. O ağaların oğu amaşır yıkayarak, terzilik yaparak geimlerini sağlayan ağalardı.

Niye sryorlar?

Birisi kalkıyor şikyet ediyor kaymakama ve insanlar srlyorlar. Mesela dedem son srgn edildiğinde 85-90 yaşındaydı. Demokrat Parti milletvekili olan torunu ve yeğeni Yassıadada yatıyorlardı. Dedem tnel kazıp onları Yassıadadan kaıracak diye devlete karşı isyan iddiasıyla Eskişehirde yargılandı. Elinde baston glkle yryor, onu da önce işte bu Sivastaki asker kampa srdler.

Devletin size de bir özr borcu olduğunu dşnyor musunuz?

Devletin Krt halkına bir özr borcu var tabii. Ben de o halkın bir ferdiyim. Devlet bizden toplu halde özr dilemeli. Tek tek hepimizden özr dilemeye kalksa milyonları bulur sayı. Şimdi Sayın Başbakan öyle bir yol atı ki, özr dilenmesi gerekecek daha pek ok olay var Dersim gibi. Başta da dedim ya, yayımlanmış Genelkurmay belgelerinde daha 40 olay var böyle! Bu olayların her biri iin ayrı ayrı özr gerekir. Çnk bugn bu lkede yaşadığımız sıkıntıların ve sorunların biroğunun kaynağında bu olaylar var.

Dersim konusunda bu kadar cesur ve uygar bir davranış gösteren Başbakan Erdoğanın Krtlerin bugnk hakları konusunda son zamanlarda böylesine tutuk olmasını nasıl aıklıyorsunuz?

Trkiyedeki Krt sorunu bir vatandaşlık sorunudur. Bu lkede ikili bir sistem var. Bir, vatandaşlar var. Bir de tebaa var. Trkler vatandaş, Krtler ise tebaa. Vatandaşa haklarını verirken ltfetmezsiniz ama tebaaya haklarını verirken ltfedersiniz. Eğer bu ikili sistem kaldırılırsa, ortada Krt problemi diye bir şey kalmaz. Herkes vatandaş olur ve eşitlik sağlanır.

Bu durumda Krt-Trk eşitliği, herkesi vatandaş yapacak olan yeni, sivil-demokratik bir anayasa yazılarak sağlanabilir. Öyle değil mi?

Benim yeni anayasa yapılacağına dair bir midim yok. Bu Meclisten yeni bir anayasa ıkmaz. Zaten ıkmaması iin her trl şey yapıldı. İki parti, Mevcut anayasanın değişmez maddesi değiştirilemez diye kırmızıizgiler koydu. Değişmez maddeler kalacaksa, o zaman yeni bir anayasa yapmaya gerek yok ki... Böyle bir yöntemle anayasa yapılmaz!

Bu anayasa yapma yöntemi AK Parti tarafından da kabul edilmedi mi?

Evet. AK Partiyi dışarıda tutmuyorum ki. Anayasanın bu yöntemle yapmakta uzlaşanlardan biri de AK Parti.

Meclisteki dört parti, yeni anayasa yapma konusunda değil de, anayasa yapmama konusunda uzlaştılar, öyle mi?

Evet. Dört parti, yeni anayasanın ıkmaması iin anlaştılar. AK Partiyi bunlardan ayırmıyorum. Dört partiden biri ekildiği takdirde Anayasa Uzlaşma Komisyonu dağılacak ilkesinde anlaştılar. Böyle bir ilkede anlaşmak demek, biz yeni anayasa yapmayacağız. Bizim yeni anayasa yapma niyetimiz yok demektir. Biz 2007de de anayasa alışması yapmıştık. O anayasa komisyonunun başkanı bendim. O yzden ben bir anayasanın önndeki engelleri ok yakından yaşayarak biliyorum.

Sivil anayasa yapma konusunda AKP, 2007de byk bir fırsat kaırmadı mı sizce?

Olayın arka planını bilseydiniz... O gnk şartlarda yeni anayasa yapılamazdı. Bize, anayasa yapılmayacak diye aık aık telkinler geldi.

Nereden geldi? Askerden mi?

Oralardan geldi. Yeni bir anayasa yaptığınız takdirde parti kapatılır dediler. Nitekim bir hafta sonra AK Partiyi kapatma davası aıldı. O gn sivil anayasayı yapma konusunda sayısal oğunluğumuz yeterliydi ama demokratik oğunluğumuz yoktu. Trkiye, yarı demokratik bir lkeydi.

Şimdi demokratik oğunluk var. Sivil anayasanın yapılmamasının bugnk arka planı nedir? Sivil anayasayı yapmama konusunda AK Parti kiminle mutabakat sağladı?

Bilemiyorum. O da zaman iinde görlebilir. Çok enteresandır. İki parti anayasanın değişmez maddelerine dokunulmasın diye kırmızıizgilerini aıkladıktan sonra AK Partiden de bazı yetkililer Bu maddeye dokunmasak olur diye beyanat verdiler. Bu beyanatı duyduktan sonra AK Partinin yeni anayasa yapmada ayak srdğ kanısı bende hkim olmaya başladı. Kaldı ki ben Krt meselesinin halli iin anayasa değişikliği yapılması gerektiği kanısında değilim.

Niye? Eşitliği sağlayacak vatandaşlık tanımını Anayasada yapmadan Krt meselesi nasıl özlecek?

Biz önce gln yasaklardan kurtulmalıyız. TRT Şeş aıldı diye övnlyor. Peki, Krte diliyle ilgili program yapmanın yasak olduğunu biliyor musunuz? TRT Şeşte ocuklara yönelik program yapılmasının yasak olduğunu biliyor musunuz? Niye yasak? Çnk dili öğrenecek olan ocuktur. Çocukların Krte öğrenmelerinin önne gemek iin konulmuş bir yasak bu...

TRT Şeşi aan ve yönetmeliğini yapan AKP değil mi?

Evet öyle. Dnyada eşitli alfabeler var. Siz hibir lkede harf yasağı duydunuz mu? Q, X, W harfleriyle ilgili yasakların kaldırılması iin Anayasa değişikliğine gerek yok ki. Sizin hl harf yasakladığınız duyulsa, ancak mizah dergilerinin sayfalarında yer alabilirsiniz dnyanın. Gln yasaklardan biri de yer isimleri. Krte yer isimleri iade edildi mi?

Edilmedi mi?

Edilmedi. Bunun iin Anayasa değişikliğine gerek var mı? Yok. Bakın, bir de Milli Eğitim Bakanlığına bağlı halk eğitim merkezleri var. Bunların amacı vatandaşa eşitli beceriler ve diller öğretmek. Hangi yabancı dillerin öğretileceğine bakanlık karar veriyor. Listede yze yakın dil var ama Krte, Lazca yok. Bakanlıkta genel mdrn listeye Krteyi, Lazcayı eklemesi yeterli. Bu bile yapılmıyor. Biz bu gln yasaklarla zaten Krtlere sen vatandaş değilsin diyoruz. Anayasayı, sen eşitsin diye değiştirsek ne yazar? Bu gln yasaklarla Krtler gene vatandaş olmayacak ki! Biz neyin kavgasını veriyoruz?

Erdoğanın 2005te Diyarbakırda Krtlerden özr dilediğini hatırlattınız. Bu gln yasakların kaldırılmamasını nasıl aıklıyorsunuz şemdi?

Hepimizin hak, özgrlk ve eşitlik algılarımız farklı. Bu farklılık aldığımız eğitim srecinden, yetiştiğimiz toplumdan kaynaklanıyor. Her şeyden evvel beynimizin sınırları var. Demokrasi ve özgrlklerle ilgili sınırlarımız var. Herhalde o sınırlara dayanıldı.

Tayyip Erdoğan demokrasi ve özgrlk anlayışının sınırına mı geldi?

Hepimizin sınırları var. Tayyip Bey de belki sınıra geldi. Ne isteniyor benden? Daha fazla ne istiyorsunuz? İşte TRT Şeşi verdim diyebilir. TRT Şeşi verdiniz ama, bu kanalda ocuğa uykudan önce bir Krte masal anlatamıyorsunuz. Yasak bu! Mesela soyadı konusu var. Siyasi Partiler Yasasından Terörle Mcadele Yasasına kadar bir sr yasak var. Bunlar tek maddelik bir kanunla bir gnde toptan değiştirilebilir. Şu, şu, şu kanunun şu maddesi yrrlkten kaldırıldı dediğiniz zaman, sizin anayasada vatandaşlık anlayışını değiştirmenize lzum kalmaz.

(devam edecek)

***

Dengir Mir Mehmet Fırat: Erdoğanın arkadaşlarını dövdler

Belediye başkanları kelepeli tek sıra götrldğnde İişleri Bakanına, Provokasyon bu. Resimler servis edildi dedim. Biliyorum, soruşturma atım dedi. Yanlış. Önce görevden al, sonra soruştur dedim.

Bana, Önce soruşturma yapıp, sonra ceza vereceğim dedi. Kimse cezalandırılmadı. Ondan sonra da zaten başıboşluk oldu. Oysa polisi yönetecek olan hukuktur. Bugn size hizmet eden polis iktidar değiştiğinde aynı şeyi size yapar.

Erdoğan hapisten ıktıktan sonra arkadaşları belediye ile ilgili soruşturmaya alındı. Gayrettepede sorgudan ıkarken, dayaktan yryemiyorlardı. Bugnk polis, o gnk polistir. Polisi hukukun iinde tutmak zorundasınız.

***

NEŞE DÜZEL: Erdoğan Krt aılımını başlatmıştı ama bugn aılımdan vazgemiş gibi gözkyor. Neden vazgeti sizce?

DENGİR MİR MEHMET FIRAT: Hemen şunu söylemek lazım; Krt aılımı söylemi yanlıştı! Aılım zaten 2003ten itibaren başlamıştı. Yapılması gereken demokratikleşme srecini isimlendirmek değil, hızlandırmaktı. İşte bu yapılmadı.

Ben de bunu soruyorum. Niye yapılmadı?

Çnk hkmet ve devlet Krt sorunuyla PKK sorununu tek bir sorun olarak algılamaya başladı. PKK uzun sredir bu sorunu, PKK eşittir Krt sorunu diye formle ediyordu. Çok enteresandır hkmet de, devlet de bunu kabullendi. Oysa Trkiyede iki sorun var. Bir, vatandaşlık sorunu. İki, PKK sorunu. Krt sorunu dediğimiz, vatandaşlık sorunudur. Başta da söyledim. Trkiyede ikili bir sistem var. Bir, vatandaşlar var, bir de tebaa var. Trkler vatandaş, Krtler ise tebaa. Krt sorunu, tebaa olarak gördğnz insanların sorunudur. Bu ikili sistem kaldırılırsa, herkes vatandaş olur ve Krt problemi kalmaz.

Krtlerin vatandaşlık ve eşitlik sorunu özlrse PKK sorunu da özlmez mi?

Çözlmeyebilir. Yasakların tamamını kaldırırsınız, hakların tamamını verirsiniz ama, PKK o zaman da, benim önderimi serbest bırakın veya bana özerk bir bölge verin diyebilir.

Öcalanın serbest bırakılması btn Krtlerin sorunu değil mi?

Değil. Belki belli bir kitlenin sorunu ama onun bırakılıp bırakılmaması benim sorunum değil. PKKnın dağdan iniş şartları btn Krtlerin sorunu değil. Önce Krtlerin vatandaşlık sorununu halletmeniz gerekir. Cumhuriyetin temel sorunu budur. PKK sorunu ayrı bir sorundur. Onunla silahla da, siyasetle de mcadele edersiniz. Masaya oturursunuz...

Evet...

Öcalana daha iyi hayat şartları mı sağlarsınız, hcresini mi genişletirsiniz... Bunun Krt sorunuyla bir ilgisi yok. Devletin ve hkmetin Krt sorunuyla PKK sorununu aynı görmesi byk bir siyasi hata oldu ve iş ıkmaza girdi. Tıkanma noktasına gelindi. İkisinin birbiriyle hibir şekilde ilgisi yok. Bu iki sorunun i ie geirilmemesi gerekiyor. Bu iki sorun derhal ayrışmak zorunda.

Siz Başbakanın ok yakınındaydınız. Erdoğan, yakın evresindeki Krtlerden de uzaklaşmış gibi gözkyor. Çevresinde Krtlerin duygularını ve dşncelerini anlayıp ona anlatacak kimseler var mı?

Danışman kadroları var ama bu danışman kadrolarında Krtlerin olduğu kanısında değilim. Bir insan bir konuda ok iyi eğitim alabilir, Krtler hakkında ok byk arşiv araştırmaları da yapmış olabilir... Ama toplumsal olaylarda sadece bilgiye değil duyguya da sahip olmak gerekir. Sadece bilgi sahibi olan danışmanlardan aldığınız bilgilerle problemi özemezsiniz. Sayın Başbakanın problemi bilen Krt kökenli insanlardan da bilgi almasında fayda göryorum ben. Çözm onlar retecektir. Ama tabii ki takdir kendisinin. Ben bundan dolayı onu kınamam. Kınamıyorum.

Neden dolayı kınamıyorsunuz?

Böyle bir tercihte bulunduğu iin kınamıyorum. Özellikle 1980 darbesinden sonra Trkiyede parti i demokrasiden bahsetmek mmkn değil. Milletvekilini her ne kadar halkın setiği iddia ediliyorsa da öyle değil. Atama usulyle geliniyor. Genel merkez kimi işaret ediyorsa ve kimi listenin seilecek noktasına koyuyorsa o milletvekili seiliyor. Şimdi bir kişiyi kim atıyorsa, görevden azil de ona aittir. Milletvekilini genel başkan atamışsa, milletvekilini görevden alma da takdiri de genel başkana aittir. Her ne kadar Trkiyede ağalık, şeyhliğe karşı ıkılıyorsa da... Gneydoğuda ağalıklar, şeyhlikler var deniyorsa da..

Yok mu?

Var. Liderlerin oğu da bu ağlıkları yok etme sevdasında olsalar da... Bakarsınız o ağalar ve şeyhler aslında zavallıdır. Kendilerine tabi sadece dört-beş kişi vardır etraflarında. Ama Trkiyede asıl ağalar siyasi ağalardır. Onlar lkeyi yönetiyorlar. Mlkleri lkedir, tebaaları milyonlardır onların. Bu konuda drst olmak lazım.

Neden Erdoğan partisindeki ve grubundaki Krtlerin sayısını azalttı?

Bilemiyorum. Siyaseten öyle bir gereksinim duydu herhalde.

AKPnin bugnk Krt politikasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Bir Krt politikası olup olmadığın bilemiyorum. Trkiye havalanmak zere pistin sonuna gelmiş bir uağa benziyor. Sırtında byk ykler var. Bu ykleri boşaltamadığı iin havalanamıyor. Bu ykler Krt problemidir, PKK problemidir, Alevi problemidir, demokratikleşmedir, özgr bir anayasadır... Trkiye bunları halletmek zorunda.

Siyasetisinden siyaset bilimcisine herkes Erdoğanın kırılma noktasının Habur olduğunu söylyor. Habur sonrası AKPnin oyunun ok dştğ ve Erdoğanın bundan korktuğu anlatılıyor. Başbakan Haburda ok mu korktu?

Zannetmiyorum. Sadece o değil, başka hayal kırıklıkları olmuştur. Erdoğan aılım öncesindeki yaklaşımlarında da, aılım srecinde de samimiydi. Ama hayal kırıklığına uğradığı noktalar oldu. Mesela 2005teki Krtlerden özr dilediği o meşhur Diyarbakır konuşması... PKK izgisi, insanların meydana gitmesini engelledi. Mesela gene 2005te Brkselde AB ile sözleşme imzalanırken 300 Krt aydını, Trkiyeyi ABye almayın diye gazetelere ilan verdiler. Ben biliyorum ki, Tayyip Beyde byk bir hayal kırıklığı yarattı bu. Çnk ABye asıl ihtiyacı olan Krtlerdi. Belki Kastamonuda konvoyuna saldırı da onda bir hayal kırıklığı yaratmıştır. Çnk insanlar lider de olsalar, duygusallardırlar. Mspet bir şey yaptıklarında onları takdir etmek lazım.

Krt halkı AKPnin politikaları hakkında ne dşnyor?

Bir kere BDP veya PKK kanadını, ne yaparsanız yapın tatmin etmeniz mmkn değil. AK Partiye oy veren kesime gelince... Onların bir kısmı AK Partiden daha demokrat ve aktif olmasını bekliyordu. Eğer bu hayal kırıklığı devam ederse Krt partisine doğru bir kayış oluşur. Bu kayış, AK Partinin oy oranını aşağıya eker. Tabii ki vatandaş mevcut ekonomik durumunu korumak ister, kayba uğramak istemez, macerayı sevmez ama... Ekonominin yanında prim yapan bir şey daha var, o da demokrasi ve özgrlk. Daha demokrat ve özgrlk bir oluşum ortaya ıkabilir.

PKKnın Silvan saldırısından sonra ortam ok gerginleşti. Bu gerginlik ne kadar srecek?

Şimdi durağan bir srece girilmiş gözkyor. Dilerim bu sre devam etsin. Mzakerelerin devamı ancak bir şartla mmkn olabilir. 1999da yaptığı gibi PKK gene Trkiye sınırlarının dışına ekilmeli. Ateşkes artık yeterli değil. PKK Trkiye sınırları iinde olduğu takdirde, srece her an provokasyon yapılabilir. Bunu PKK değil, başka istihbarat servisleri de yapabilirler.

PKKnın sınır dışına ıkma ihtimali yksek mi?

Bu ihtimal var. Çnk PKKnın toplumu, kitleleri harekete geirebileceği iddialarının gerek olmadığı görld. Kabul etmek gerekir ki PKK ağır kayıplara da uğradı. Trkiye de, devlet olarak şunun farkında. Bu meselenin PKKyı ortadan kaldırmakla bitmeyeceğini görebiliyor. Ama PKKnın, Öcalanın serbest bırakılması veya ev hapsine alınması, özerklik ya da PKKnın lider kadrosunun siyasete girmesi gibi taleplerinin devlet tarafından kabul edilmesi şu anda mmkn değil. Hl PKKyla masada konuşulup Krt meselesinin özleceği kanısı var ki... Bunun olması ok zor. Devlet bir an önce Krt sorunuyla PKK sorununu birbirinden ayırmalı. Krt sorununu özecek yasakları hemen kaldırmalı. PKK btn Krtleri temsil etmiyor.

Krtlerin yarısı da AK Partiye oy vermiyor mu?

Evet. Bir yanda Krtlerin yarısını ben temsil ediyorum diyeceksiniz, diğer yanda Krt sorunuyla PKK sorununu eşitleyeceksiniz ve size oy verenleri dışlayacaksınız. Yanlış bir politika bu.

Barış umutları ok ileriye mi ertelendi?

Zannetmiyorum. Ama sonu alınır mı bundan emin değilim. PKKnın sınır dışına ıkılacağı yönde bir hava var. Zaten ıkmadığı srece masaya oturamazlar. PKK masaya oturmak istiyor. Sınır dışına ıkmaktan başka aresi yok. G denemesinde, Trkiye Cumhuriyeti devletinin eskisi gibi olmadığını görd. Asker kanat ayrı, siyasi iktidar ayrı hareket ediyor diye bir durum yok artık. Tek bir yerden hareket ediliyor ve asker siyasi iktidara uyuyor.

PKKnın karşısında gerekten savaşan bir ordu var artık. Sizce de öyle mi?

Evet, savaşan bir ordu var. Karakola saldıracaksın ama uaklar havalanmayacak, Heronlar umayacak diye bir durum yok artık. Profesyonel birlikleriyle PKKyla eşit şartlarda savaşıyor bugn ordu. Btn komutanlar harekt bölgesine gidiyorlar ve orada nında karar veriyorlar. PKK, bu şartlarda devlet gcyle mcadele edebilmenin mmkn olmadığını görd. Ama şu unutulmamalı. Krte harfleri yasaklayarak, ocuklara Krte masal anlatmayı yasak ederek Krt sorunu özlmez. Aksine bu yasaklar bu lkede asimilasyonun srdğn gösteriyor. Asimilasyona karşıyım ama entegrasyona evet diyorsanız, önce bunu kendinizde tatbik etmelisiniz. Mesela ben Krteyi 20 yaşında öğrendim.

Nasıl öğrendiniz?

Üniversiteye geldiğimde Krte bilmiyordum. Mersinde doğmuşum, bymşm. 1964 yılıydı, bir gn Ankarada Dikimevi Meydanından geiyorum. Biliyorsunuz bu lkede 27 Mayıs bir ara resm bayram olarak kutlandı...

Bir asker darbe ve onun getirdiği anayasa, bu lkede uzun yıllar hrriyet ve anayasa! bayramı olarak kutlandı...

Bayramdan bir gn önce meydan pankartlarla sslenmiş ve byk bir pankartta, Krdm diyenin yzne tkrn. Cemal Grsel, Cumhurbaşkanı diye yazıyordu.

Ne hissettiniz?

Krt kimliği bilincim yoktu. O anda şok geirdim. Hemen arkadaşlarımın kaldığı yurda geri döndm ve onlara, Bana Krte öğretin dedim. Eğer kendimi Krt olarak niteliyorsam, önce dilimi bilmem lazım ki, tkrldğ zaman hak edeyim ben onu. Krte öğrenmeye o gn başladım.

Başbakan Erdoğanın yeniden aılım gnlerindeki demokratik adımlarını attığı dönemdeki slubuna dönebileceğini dşnyor musunuz?

Dşnyorum. Tavrında bu var. Erdoğanın başbakanlıkta artık son dönemi bu. Ustalık döneminin gerektirdiği şeyleri yapmak zorunda. Krt meselesini özmek isteyecektir. Giderken, Trkiyeye kendi damgasını vurmak ve bir Recep Tayyip Erdoğan vardı denmesini ister. Ama şöyle bir menfi durum da var. Erdoğanın n lke dışına taştı. Kendine gveni en st noktada. Siyasiler iin en tehlikeli dönemdir bu. Her şeyi en doğru ben biliyorum, her şey benim söylediğim yönde halledilir gibi bir dşnceye saplanabilir. Dolayısıyla ustalık dönemi, Sayın Başbakan iin aynı zamanda kritik bir dönemdir de.

Siz Erdoğanı yakından tanıyorsunuz. Birbirinden farklı tavırlar ve sluplar sergileyebilen bir politikacı. Hangisi gerek Erdoğan? Dersim iin özr dileyen mi, Krtlerin anadilde eğitim hakkını reddeden mi?

Dersimde özr dileyen Erdoğan gerek Erdoğandır. Cesur, iyi bir politikacıdır o. Zamansız hareket eden bir siyaseti değildir. Zamanı ve şartları ok iyi kullanır. Sre iindeki konuşmalarına bakarsanız bunu görmek mmkn...

Peki, şu anki zaman, Krt sorununu özme zamanı değil mi?

Zaten onun iin Dersim özrn yaptı ya. Kendini daha gl hissetti. Asker ve yargı vesayeti devam ediyor olsaydı bu özr yapamazdı. Hakkride (Şemdinli) kitapevine saldırıda Trkiyedeki tablo ok daha sarih olarak ortadaydı. Savcılara, arkeolojik araştırmalara ihtiya yoktu. En alt rtbedekinden en tepedekine kadar hepsinin izi görlyordu. Bunu Başbakan da biliyordu ama o gnk şartlarda yapacağı bir şey yoktu, göz yummak ve yutkunmak zorundaydı, yutkundu. Artık o dönem geti. Bugn yutkunmuyor.

Sizce aklındaki Krt sorununun özm ne?

Başta da söyledim. İnsanların beyninde sınırlar vardır. Bu sınırları geldiğiniz toplum ve eğitim belirler. Umut ederim ki Erdoğan uluslararası temasları sonucunda kendi duvarlarını, sınırlarını yıkmış ve evrenselliğe ulaşmış olsun. Eğer evrenselliğe ulaşmışsa problem yok. Ulaşmamışsa köt. Çnk o zaman, TRT Şeşi verdik. Daha ne istiyorlar? der.

Anadilde eğitimi kabul eder mi Erdoğan?

Anadilde eğitim konusu Tayyip Beyin demokrasi sınırları iinde yoktur. Krtenin seimlik ders olarak okutulması konusunu ise gemişte kabul etmezdi ama şimdi kabul eder. Erdoğan Dersim özryle ok byk bir adım attı, byk bir duvarı yıktı. PKKyla masaya oturması da mthiş bir cesaretti.

Krt meselesinde demokratik adımlar atacağını dşnyor musunuz?

Krt meselesinde atmasına lzum yok. Trkiyenin demokratikleşmesinde adım atmak zorunda. Demokratikleşme Krt de Trk de, Arapı da Lazı da kapsar nk.

Peki, btn bu KCK operasyonlarını nereye oturtuyorsunuz?

Devlet, illegal bir örgte operasyon dzenlemekte haklıdır. Öcalan da, Belediye başkanlarının KCKda ne işi var? Çıkın oradan dedi. KCK, illegal bir örgt. Ama şu anda gelinen nokta yanlış. Herkesi KCK davasının iine koymak yanlış. Bazı kişilerin KCKyla ilgilerini tesbit edebilirsiniz ama onları siyaseten KCK davasına almazsınız. Mesela Prof. Bşra Ersanlıyı, yayıncı Ragıp Zarakoluyu yzde yz ilişkileri olduğunu bilsem de ben KCK davasına almazdım.

Niye?

Çnk bu iş döner sizi vurur. Zaten iş öyle bir noktaya geldi ki, sizin muhaliflerinizi baskıyla susturarak yok etmek istediğiniz iddiaları yayıldı. Ersanlı ve Zarakolunun tutuklanmaları bu iddialara destek oldu. Bir de son operasyonda tutuklanan avukatlardan birinin Kalaşnikoflu fotoğrafları ıktı gazetelerde. Oranın PKK kampı olduğunu nereden biliyorsunuz? Kaldı ki bu bir sorgulama dönemi ve btn belgeler gizli. Hukuk herkese lazım olan bir şeydir.

Erdoğan btn bu sızmaları denetleyebilir mi?

Denetleyebilir tabii. Başbakandır. Hukuksuzluk yapanın canını yakarım dediğinde hi kimse hukuksuzluk yapamaz. Belediye başkanları KCK operasyonunda elleri kelepeli tek sıra halinde götrldklerinde İişleri Bakanıyla konuştum ben. Bu bir provokasyondur. Resimler, servis edildi dedim. O da, Evet, bunu ben de biliyorum. Soruşturma atım dedi. Yanlış yapıyorsun. Önce görevden al, sonra soruştur dediğimde de bana cevabı şu oldu: Önce soruşturmayı yapayım sonra gerekli cezayı vereceğim. Ben o konuda kimsenin cezalandırıldığını duymadım. Zaten ondan sonra da layselleşti. Başıboşluk oldu. Hukuk dışına ıkıldı.

Polisten mi söz ediyorsunuz?

Evet. Maalesef öyle oldu. Oysa hukuk hepimize lazım. Şu anda gl olabiliriz, iktidarda olabiliriz, polis emrimizde olabilir, polis bize selam durabilir ama şunu da unutmamak lazım. Tayyip Erdoğan hapisten ıktıktan sonra, belediyeyle ilgili olarak bazı arkadaşları soruşturmaya alındı. O arkadaşlar Gayrettepede sorgudan ıkarken, o kadar dayak yemişlerdi ki yryemiyorlardı. Kollarına girilmiş srkleniyorlardı. Bugnk polis, o gnk polistir. Polis değişmez. Ne değişti?

Ne değişti?

İktidar değişti. Polis gene aynı polistir. Polisi yönetecek olan hukuktur. Polisin hukukun iinde kalmasını sağlamak zorundasınız. Polis bugn size hizmet eder ama yarın iktidar değiştiğinde aynı şeyi size yapar. Bugn birileri dinleniyorsa, mutlaka ben de dinleniyorumdur. Bu dinlemeler bir yerde arşivleniyordur ve bir gn mutlaka kullanılacaktır. Mhim olan hukukun olduğu bir devlettir.

KCK operasyonlarının nereye varacağını, nasıl sonulanacağını dşnyorsunuz?

PKKyla oturulduğunda masaya bu konu da gelecek ve KCK da pazarlık konusu olacak. KCK operasyonunu niye yapıyorlar? Sokağı dirije edenler bunlardı. Önce kafayı kestiler, onların yedekleri geldi. Onları da kestiler. Onun da yedeği geldi. Şimdi artık yedek yok. Yönetecek baş kalmadı. Ne partiyi yönetebiliyorlar ne sokağı yönetebiliyorlar. Şimdi masaya oturmanın zamanı! Artık KCK tutuklamaları toplumun vicdanını yaralamaya başladı. Eğer Diyarbakırda btn avukatlar cbbelerini giyip operasyonları protesto ediyorsa oturup dşnmek lazım. Tepki gösteren bu avukatların hibiri PKKlı değil. Bunu görmek lazım.

PKK Arap lkelerindeki kitle gösterilerinin bir örneğini Trkiyede yapacağını dşnd ve Devrimci Halk Savaşını başlatmak iin harekete geti. Krtlerin, PKKnın beklentisi doğrultusunda sokağa ıkmamasını nasıl aıklıyorsunuz?

Sizi sokağa ağıran demokratik bir yapı değil ki. Şiddet uygulamasa, baskı yapmasa, esnafa kepenk de indirtemez. Şırnakta esnaf gösteri yapanları yeter artık diye kovaladı. İnsanlar bıktı. Demokratik olmayan bir yapının demokratik bir hareketi hayata geirmesi mmkn değil. Sivil itaatsizliği iki hafta denediler, yapamadılar. Çnk dayanamadılar. Bir milletvekili eline taşı aldı, savurmaya başladı. Gya adı sivil itaatsizlikti. Demokratik hareketi yönlendirebilmek iin önce demokrat olmak lazım.

Kaynak: Taraf, 2829/11 2011 Bixwne
Mihemed Adiyaman: Serkirdeyek PKK- Hogir minafiq em kirin dijmin PKK-
Mihemed Adiyaman ji eşra jrkiyan
 
COLEMÊRG, 18/9 2011 Li goşeyeke newala Z, li kenar em cadger zozann iyay Clo derdora bajar Colemrg, li bexeyek gund Dz, digel rspiy eşra jrkiyan Mihemed Adiyeman em rniştin. Ew ko yek ji serokn koruciyan y kurd e li Bakur Kurdistan, brannn xwe digel bizava kurd li Başr Kurdistan vedibje qala kşeya kurd li Tirkiyey dike.

Temen Mihemed Adyeman 74 sal in 4 jin anne, 20 law 18 ken w hene. Di heq koa daw ya diya serok Kurdistan Hemal Xan de dibje:

Bi riya rojnameya we bi nav eşra xwe sersaxiya Barzan dikim, diviyab em bihatina behiy, l bel ew j dizanin ber 50 sal digel la doskiyan nexweşiyek di navbera me de b em nikarin bn w rex.

Rdaw: Ev nave ne snor la we ye? Çawa hn li vir bi ch bne?

Mihemed Adiyaman: Di sala 1941- de me ji naveya Beytulşebab ko vder kiriye. Bav min bav Mihemed Hecr, ko ji mezinn mrn eşra jrkiyan bn, digel bav Tahir Adiyeman (Kerrevan Yehya) mezin hem jrkiyan bn. Wan li hev nekir, em hatin v dever li vder vehewiyan. Ji hing ve la jrkiyan pare b, hejmareke wan ya zde digel bav min hatin v dever pş li gund Baz, ko li ser snor herma Kurdistan Tirkiyey ye, niştecih bn. Di sala 1973- de em hatin vder.

Pirs: Çend gund li v dol girday la we ne?

Mihemed Adiyaman: Bi gişt li v navey du hezar maln ser bi la jrkiyan ve hene. Yan li naveya Colemrg ten du hezar maln jrkiyan hene, ji bil naveya Beytulşebab.

Pirs: Hejmara we end kes e?

Mihemed Adiyaman: Hejmara me gelek zde ye, ji ber ko malbat gelek qerebalix in, her km her malek 15 kes in, yan bi gişt em 45 hezar kes in.

Pirs: Dahata we ye bi i dijn?

Mihemed Adiyaman: Ber jiyana me li ser xwedkirina pez b, zozann me yn tej av berfireh hene, dsa li gundn aliy Baz hejmareke me ya zde ya gozan heye me mşn hungiv xwed dikirin. Pişt derketina şer PKK- artşa tirk em hatin v geliy me pişta xwe da hev, heta li snor Çel Gever vehewiyan. Pişt liqbna me ti dahata me neb, lewma em bn koruc. Yan meaş koructiy ko em ji dewlet werdigirin dahata serek ya v xelk ye.

Pirs: Hn bi v meaş dijn?

Mihemed Adiyaman: Near ye, i bikin, div dare bikin.

Pirs: Çi branna te digel bizava kurd li Başr Kurdistan heye? Gelo di dema pşmergayetiy de dihatin v nav?

Mihemed Adiyaman: Saet bi saet haya min ji bizava kurd ya Îraq heye. Di sala 1946- de ereban rş birin ser Mele Mistefa Barzan, hinek kurdan j maln xwe şewitandin bne cehş, mna ereban dan du Mele Mistefa ew near kirin here Îran. Bi kurt hinek kurd li Îraq av li dnaran kirin dest avtin ekan girtin ser Barzan. Xiyaneteke mezin l kirin. Mele Mistefa Barzan rika kurdatiy li Îraq dirust kiriye, div her kes v rastiy bizanibe. Şikir ji Xwed re, di v dewran de Emerka hate v dever, eger na ti kurdek nedikar li Îraq bimne. Bi v helkeft silavan li serok herma Kurdistan Mesd Barzan dikim bi nav hoza jrkiyan sersaxiya w dikin. Me nekar tev behiya diya w bibin.

Pirs: Ji ber i we nekar?

Mihemed Adiyaman: Ev 40 sal in ko neme aliy din y snor. Aciziyek di navbera me doskiyan de heye, bi rast şerm dikim herim. Min daxwaz ji Esad Canan (parlamenter BDP-) kir da ko sulh di navbera me de bike, w got bira ev kşe kevin bye, li bra kes nemaye. Dsa min daxwaz ji mezin doskiyan Serbest Dwal kir ko r bide min serdana w rex bikim, w j got keng t zaf normal e, em biray hev in me ew byer ji br kiriye. Dsa min qasidek şand ba Baram, kur Erf Yasn, w j bi heman haw got tiştek di dil me de nemaye, l em eşr in pwst dibnin ligel hev rnin bi kman ayek bi hevre vexun, l h j nebye qismet me. Her iqas kÎraq zde ji w yek mezintir in ko em şretan li wan bikin, l bel daxwaz ji wan dikim dest hevdu bernedin pişta xwe nedin Emerka. Em kurd by pişt in. Hinek serkirdeyn kurd hene, eger ereb du dnaran bidin wan, weke ber dikin dij mala Barzan derdikevin, hem nave rş Barzan dike. Barzan gelek kiriye, sed saln d j ew berpirsiyar bin, li himber keda bav wan gelek km e, bav wan zde zde kiriye. Meseleya kurdn Îraq bav wan dirust kiriye.

Pirs: Te pşmergayet kiriye?

Mihemed Adiyaman: W dema ko baregeha Barzan li geliy Qumry b, bav min li cem Esad Xoşew pşmerge b. Ji pşiya destpkirina bizava Barzan, bav min heta demeke dirj pşmerge b. Piştre ling bav min şikest dre j kşeya me doskiyan derket, d em ji w bizav veqetiyan. L bi baweriya min ew keda me bi av de .

Pirs: Haya te ji w şer ko di dema xwe de di navbera Qiyadeya Miweqet ya PDK- YNK- de li v dever derket, heye?

Mihemed Adiyaman: Er, di sala 1978- de, gava Qiyad celaliyan şer dikir, hatin v dever ln Çel yn din ji celaliyan re gotin ew cehş in wan bikujin. Bav min dizan Celal Taleban mirovek baş e, ji ber ko ew pşmergey Barzan b, hem rastiyn w zanibn. Bav min got rabe bikeve navbera wan, kurdan hevdu qir kirin, şer celal Qiyadey destp kir. Yekser me cem waliy Colemrg min j re got li naveya me di navbera du grubn kurdn Îraq de şer heye, hem ln v dever derdora Baz girtibn, digotin celal cehş in, em wan bikujin. Gava digel artşa tirk zilamn la xwe em gihiştin wir, El Esker hatib girtin, me dikar wan ji hev dr bikin. Min celal birin Keh, ko gund bav min b. Doktor Xalid Şx Husn Mlazim El digel wan bn. Li wir j xwestin wan bikujin, l bel bav min ji herdu aliyan re got r nadim kurd li gund min hevdu bikujin. Êln pnyanişiyan j Çel pişt li wan girtibn rya vegera celaliyan nemab. Bav min got div ew bi min ji vder herin, bi şev me hem dergeh pir girtin me ew ji vder dr kirin heta devera Beytulşebab ew bi r kirin.

Pirs: Çend rojan li v navey mane?

Mihemed Adiyaman: 10 rojan zdetir li vder man. Du rojan digel wan bm, heta naveya Beytulşebab. Min her tişt ji wan re dabn kir. Pişt drketina wan ji vder min wiha bawer dikir ew filitn d nayn kuştin. L bel li ser mezra li naveya Beytulşebab la mamxuran rş wan kirin, qira wan ann.

Pirs: Mam Celal te nas dike?

Mihemed Adiyaman: Min ew nedtiye, l pir caran silav ji min re şandiye, dizane min baş digel hevaln w kir. Hevaln Mam Celal serboriya byera vder helwsta min j re gotine. Min bi v helwst algiriya ti part aliyek nekiriye, ten ew b min xwest kurd hev nekujin. L bel, bi rast ji helwsta hinek ln v dever w dem hrs bm, ji ber ko agir şer kurd kurdan xweş dikirin.

Pirs: Te ji aliyek kar kiriye da ko kurd hevdu nekujin, l ji aliyek din te ekn dewlet hilgirtin şer PKK- dik. Gelo ev kar te digel helwsta te ya ber ne nakok e?

Mihemed Adiyaman: Min qet ew yek rast nedtiye ko şer kurdan bikim. Ev digel rabuhuriya la min nagunce. L Hogir (serkirdeyek ber y PKK- b - Rdaw), w minafiq, 10 kesn btawan ji la me kuştin. W la me kir dijmina w bizav. Piştre min Tahir Kerrevan, ko mezin la jrkiyan e, digel Mihemed Reşo şret li l kir me got li wan bidin, ew ne kurd in. Yan me li ser zulma wan şer wan kir. Kurdan bi dirjiya 20 salan hevdu bserber kirin, lewma me by minet şer digel wan kir.

Pirs: Îro şer di navbera we de maye?

Mihemed Adiyaman: Şukir ji Xwed re, pişt sala 2000- me yek fşek ne avtiye hevdu. Êd ji Xwed hv dikim qet kurd tirk xwna hevdu nerijnin. Ji ber ko şer encamn xerab derdixe dewleta Tirkiyey ji milet xwe re gelek baş e. Tirkiyeya n xeletiy neke, em dev j bernadin. Demokras heye li Tirkiyey, her kes azad e. Milet hinek kes weke nner hilbijartin, l heta ro nene parlametoy. Bavo here parlamentoy, sond bixwe, bje hey serokwezr, rica ji te dikim, kurd j milet te ye, bila rehma te l be aştiy bi ch bike. V nakin diin maynek li jr otomoblek diteqnin, eskeran dikujin. Gelo ev areser ye? Na, ne areser ye. W roj li vder maynek teqandin, end serbaz koruciyek la me kuştin ko bav 6 zarokan e. Ger operasyon kirin tu kuştin, tu li ser maf . Xwed bi meziniya xwe v xwnrijandin rabigire. Ne ji ber me be dewleta Tirkiy gelek baş e.

Pirs: Baş e, yan baş bye?

Mihemed Adiyaman: Er pir baş bye, ber sitem li me dikir, l ro zulm nemaye.

Pirs: Bi baweriya te div ev kşe bi aşty b areser kirin?

Mihemed Adiyaman: Bguman. Ji bo kurdan du tişt pwst in, yek j lborn ya din siyasetvann kurd azad bikin. Bila ji ser iya bne xwar partiyeke siyas ya berfireh dirust bikin. Bi siyaset li nav parlamentoy kurdatiy berdewam bikin. Tişt din hem derew e, teqe top zerermend in. Binrin li vder end serbaz kuştin, i qewim? Bi firokeyan heta Qendl nerehet kirin hj berdewam e. Bi baweriya min pişt bombebaran operasyona bejay j t kirin.

Pirs: Çawa we biryar da ko hn PKK şer hevdu nekin?

Mihemed Adiyaman: PKK- fm kir ko me ji near rahiştiye ekan. Lewma dev ji kuştina me berda, min j biryar da şer wan nekim. Pişt ko min şer nekir, piraniya ln din j av li min kirin kes din şer nekir. Şikir ji Xwed, ro şer hevdu nakin. Êla me serhişk in, tirs li cem wan tune. Ew part bn, em l bn, l by minet me şer wan kir. Gava ko bi siyaset nermiy digel me axivn, em j nerm bn. Îro eger li ber av min li vder derbas bin, ry xwe wedigernim.

Pirs: Mam Celal serkirdeyek awa ye?

Mihemed Adiyaman: Mam Celal zde bi şiyan e siyaset dike.

Pirs: Mesd Barzan awa dibn?

Mihemed Adiyaman: Ji wext ko heye pşmerge ye hjay her tişt ye.

Pirs: Di heq Noşrwan Mistefa de i dibj?

Mihemed Adiyaman: Welle min ew nedtiye, l dibjin kesek zde jhat ye.

Pirs: Bo Karayilan i dibj?

Mihemed Adiyaman: Karayilan weke Mele Mistefa hza xwe bi ten li cih nahle. Herdem digel hza xwe ye. Bawer dikim ew bizav bi Karayilan hevgirt ye.  Bixwne
Sezgin Tanrikulu: Erdogan bye wek Tansu Çiller Dogan Gureş
Sezgin Tanrikulu
ENQERE, 29/8 2011 Cihgir serok CHP- parlamenter Stenbol Sezgn Tanrikulu ro di hevpeyvnek de got bi operasyonn li dervey snor pirsa kurd areser nabe ji ber ko pirs di hundir Tirkiyey de ye got serokwezr Tirkiyey Recep Tayyip Erdogan j bye wek Dogan Gureş Tansu Çiller.

Sezgin Tanrikulu ji Aknews re got ew wek CHP- li dervey BDP AK Partiy rya sy pşniyar dikin bo areserkirina pirsa kurd pwst e li parlamentoy heyeta mirovn aqilmend komsyona qeblkirina serboriya xwe lkolna rastiyan b pkann.

***

Pirs: Serokwezr Erdogan di v qonaxa dawn de daxuyaniyn dijwar dide, rşn asman bo ser naveyn Qendl tn pkann, hzeke taybet a polsan hate pkann, behsa waliyn bi desthilata taybet t kirin ev pşhat j wiha li raya gişt dike ko bje gelo em dsa vedigerin saln nod? Gelo tu li ser van fikran i dibj, tu j digel van fikran ?

Sezgin Tanrikulu: Mixabin tgeha qonaxa dawn tra fmkirin jihevderxistina rastiyan nake. Serokwezr h di dema hilbijartin de dest bi siyaseta xwe ya ro kir. Helbet daxwazn maf azadiy yn welatiyn kurd pdiv bi tedbrn taybet heye l ev tedbr ne tedbrn taybet yn ewlekar edl ne. Tedbrn ewlekar edl di serdema komara Tirkiyey de bi kmay 30 salan, tra xwe hatine bi kar ann hertim vegeriyane sifir. L ne kurd, ne Tirkiye ne j dinya di saln nod de ye. Kesn ko bixwazin vegerin w serdem d t de bixeniqin nikarin j derkevin.

Pirs: Armanca hikmet i ye, hikmet bi van gavan dixwaze i bike?

Sezgin Tanrikulu: AKP, hikmet take serok wan serokwezr Erdogan bi van daxuyaniyn xwe yn dawn selamand ko ew, partiya w hikmeta w di heq pirsa her bingehn ya Tirkiyey pirsa kurd de ji Kenan Evren, Dogan Gureş, Yaşar Buyukanit, Tansu Çiller kesn wek wan cida nafikirin. Ne xwedy vzyon nrneke taybet in, ev j bo Tirkiye, bo kurdan bo me hemyan gelek xeter e.

Pirs: Neya d operasyoneke bejay b pkann belav bye. Her weha gotbj li ser dirjkirina tezkereya operasyona li dervey sinor ya 17- cotmeha bor t kirin. Nrna te i ye?

Sezgin Tanrikulu: Ez d nizamin ka end operasyonn asman bejay yn bo ser Qendl naveyn derdora w, hatine pkann. Ya yek di sala 1983an de hate pkann. Elbet eger pwst be div Tirkiye operasyonn li dervey sinor pk bne li gor yasayn navdewlet mafn xwe bi kar tne. L pirsa kurd ne li dervey sinor e, di hundir Tirkiyey de ye div li Tirkiyey b areser kirin. Pwst e Iraq herma Kurdistan nehlin ji nav sinorn wan rş Tirkiyey b kirin.

Em nikarin v pirs li dervey Tirkiyey, bi operasyona leşker areser nakin. Eger daxwazn welatiyn kurd li Tirkiyey bn areser kirin ev pirs li ser bingeha demokras azdiy b areser kirin, meşryeta civak ya kiryarn teror şdet j namne paş j bi xwe namne. Tişt ko pwst e Tirkiye hikmeta AK Partiy bike, firehtirkirina aroveya demokras azadiyan e, ne ko operasyonn li dervey sinor. Operasyon ten ziyana abor can ye.

Pirs: Bi ya te helwesta BDP ya di v qonax de awa ye? Bo piştgiriya areserkirina pirsa kurd, pwst e BDP i bike?

Sezgin Tanrikulu: Helbet biryara dawn ya wan e, ew bi xwe d helwesta xwe diyar bikin l bi ya min div BDP wek partiyeke ko li ser bingeha maf azadiyn gel kurd hatiye damezrandin tev bigere. Ji bo ko di parlamentoy de kar bikin hatine hilbijartin div mesliyeta w end bi cih bnin. Bi ya min BDP bila v pirs neke meseleya prestj bila li ser esasa protokola ko digel AKP- mze kiriye, qeyrana sondwarin areser bike nşan bide ko ew bi nasnameya xwe ya siyas radeya xwe ya serbixwe ya siyas, hmayeke sereke ya siyaseta yasay demokratk e.

Pirs: Li dervey rareyn BDP AKP-, gelo CHP- bo areserkirina pirsa kurd, alternatfa rya sy heye?

Sezgin Tanrikulu: Helbet heye ez ji ber v yek di CHP de siyaset dikim. BDP behsa xweseriya demokratk dike l ew bi xwe j nizanin ka t i maney? AKP j umetparz e, ji bil v nrn i rare nrneke w nne. AKP got rlibervekirina kurd bi v end em xapandin. TRT Şeş j wek litufek (qenciyek) pşkş kiriye. Erdogan takye dike (armanca xwe ya rastn vedişre), qebeday ye, neteweperest e. Bi van taybetiyn xwe Erdogan yek ji siyasetmedarn wisa ye ko tkil bi azad mafn kurdan re nne.

Pirs: Rya sy ji i pk t ?

Sezgin Tanrikulu: Rya sy bi kurt ji van pk t: Welatiyn me yn kurd azad mafn xwe dixwazin ko jdera xwe ji nasnameya wan werdigire. Pwst e pirsa kurd di aroveya aşt demokrasiy de b areser kirin. Bo areseriyeke maynde pwst e Parlamentoya Tirkiyey di heq v mijar de heyeta mirovn aqilmend pk bne komsyona qeblkirina serboriya xwe lkolna rastiyan ava bike ta lkoln li ser byern di droka Tirkiyey de bike. Ya sy j pwst e yasaya partiyn siyas sstema hilbijartinan ya li Tirkiyey b demokratze kirin guhertin, benda hilbijartin km bikin ko niha ji sed 10 e. Ya ar bo her zarokek ko biv, di bin garantiya dewlet de perwerdeya kurd b dabn kirin. Ev gav d r li ber areseriya aştiyane ya pirsa kurd veke.

Pirs: Bi vebna parlamentoy, d karbar kirina destra n ya Tirkiyey dest p bike. Gelo bi ya te hikmet di heq destr de jidil e?

Sezgin Tanrikulu: Nexr, mixabin bi ya min hikmet AKP di heq destreke sivl demokratk de nejidil in. Derket ko armanca AKP cuda ye, pşaneyn AKP- tkil bi demokras azadiyan re nne belku tkil bi umetparz otokrasiya modern re heye. Em di paşeroj de careke din cidyeta w ya di v mijar de biceribnin. Pwst e destra n bi awayek demokratk b kirin li ser esasa yasay, demokras azadiy b dann ne ko li ser esasa deolojk. Div destr li gor prensba baltiy b dann ne ko li ser bingehn etnk, ol, deoljk hizr.

PORTRE / SEZGIN TANRIKULU

Di sala 1963-y de li Diyarbekir hatiye dinyay, ji faklteya hiqq ya Zanngeha Stenbol mezn bye, di nava saln 1988-1989- de di Şax Komeleya Mafn Mirovan de berpirs kir, di saln 2002-2008- de serokatiya Baroya Diyarbekir kir. Di hilbijartina 12 hezran yn Tirkiyey de wek parlamenter CHP- y Stenbol hat hilbijartin. Niha cgir serok gişt y CHP- ye.

Kemal Avci Aknews Bixwne
Nrvan Barzan: BDP- xeletiyeka stratejk kir em d hzn xwe li ser snor bi cih bikin
Nrvan Barzan
 
HEWLÊR, 28/8 2011 Cihgir serok Partiya Demokrat ya Kurdistan Nrvan Barzan duh ji Rdaw re got xebateka wan ya berfireh heye da hzn ekdar yn PKK- PJAK- li ser tixb başr Kurdistan Îran Tirkiyey nehlin hzn pşmergeyn Kurdistan li wan deveran bi cih bikin.

Hem teksta hevpeyvna sernivskar Rdaw Ako Mihemed ya digel cihgir serok Partiya Demokrat ya Kurdistan Nrvan Barzan li jr ye:

***

Pirs: Hn n ji serdana Îran vegeriyan, we di heq topbarana naveyn snor de behsa i kir hn li ser i li hev hatin?

Nrvan Barzan: Axaftin behsn me ji w yek zdetir bn. Serdana me bo Îran li ser raspardina birz serok herma Kurdistan haydarbna serok hikmet b, xala serek ya programa serdana me j ew aloz tevliheviyn ko li ser snor herma Kurdistan de hene, b. Me li wir berpirsyarn mezin n Komara Îslam ya Îran dtin, yn siyas, dplomas leşker. Poltkaya herma Kurdistan her ji roja yekemn ew b ko naxwaze bibe sedema aloz desttwerdana di karbarn ti welatek cran de, l dixwaze bibe craneka baş digel wan welatan li ser bingeha rzgirtina dual. Mixabin li snor herma Kurdistan i digel Îran i digel Tirkiy, pirsgirka PJAK PKK- heye, bguman ew herdu al ji hevdu ne cuda ne, ji ber ko ew yek sstem yek hz in, ne cuda ne. Hebna wan li naveyn iyay yn ser snor herma Kurdistan heta astek li gundn ser snor, bye sedem hcet ko pirsgirk bikeve navbera welatn cran herma Kurdistan. Niha dema em behsa Îran dikin, ez dibjim mixabin PJAK PKK bi şer xwe qet berjewendiyn herma Kurdistan li ber avan nagirin, ew hertim hincetan didin dest wan welatan ko riş nav xaka herma Kurdistan bikin. Em niha hikmet in, ne hzek in li iya, em ji parastina jiyan refaha xelk herma Kurdistan berpirsyar in, nabe xelk naveyn snor bi wan rişn PJAK PKK- bikevin ber rişn Îran Tirkiy, herwiha li gor yasayn navnetew j nabe tu r bid axa te ji aliy hzek ve b bi kar ann bo rşkirina ser xaka cran te dubare vegere nav axa te. Tişt ko niha PJAK dike bi v away ye. PJAK ji bingehn xwe yn nav xaka herma Kurdistan hz dişne nav axa Îran, kemnan dideyne, pasdarn Îran dikuje vedigere. Ev li gor prensbn navnetew nay qebl kirin, herwiha herma Kurdistan nabe v qebl bike. Ev bye pirsgirk di navbera Îran herma Kurdistan de.

Di v serdana min a bo Îran de, raniyan ji me re got ew ne dij herma Kurdistan desthilata herma Kurdistan ne, l daxwazeke gelek eşkere ji me kirin, wan got ew dixwazin desthilata hikmeta herma Kurdistan li ser snoran hebe dixwazin cran hikmet hzn herma Kurdistan bin, ne mimkn e PJAK li snor herma Kurdistan bi cih bibe, kontrola w der di dest w de be car caran rişn ekdar ji nav axa me pk bne. Min ber gotiye ez niha j dubare dikim, PJAK div dest ji xebata ekdar berde, tişt ko PJAK niha dike zerermenda serek bi pileya yekemn xelk Kurdistana Îran ye, pişt wan j xelk Kurdistana Îraq ye, ji ber tevgera wan tiştek ji hevkşeyan naguhere ji bil pkanna guşar nexweşiyan bo herma Kurdistan. Wek mnak gelek partiyn Kurdistana Îran hene ji wan Partiya Demokrat, Komele aliyn din ko niha li herma Kurdistan ne, wan xebata ekdar kirine niha j dikarin encam bidin, l ew ji ber berjewendiyn herma Kurdistan rişn ekdar pknaynin alakiyn siyas li vir li Îran dimeşnin. Bi baweriya min PJAK j div biryara xwe ya daw bide. Bi nrna me div dest ji xebata ekdar berde ek deyne. Îro nasnameyeke herma Kurdistan ewlekariyeke w heye, ew j ew e ko herma Kurdistan di pş hem karn me de ye.

Pirs: We qet gotbj biryarek daye di heq bicihkirina hzn pşmerge Hzn Parastina Snor li naveyn snor yn herma Kurdistan da hzn PKK- li naveyn snor nemnin?

Nrvan Barzan: Em niha mijl tevgereke xurt ya dplomatk rniştina digel hem aliyan de ne ko bikaribin bighin w armanc. Em naxwazin pirsgirk pk bn ti kes rast wan bt ti şer bibin. Em niha mijl w yek ne bi awayek aram dplomatk hewl didin ko hzn me li ser snoran bin.

Pirs: Dema bor di rojnameyeke Îran de hat weşandin ko serok herma Kurdistan piştevaniya PJAK- dike, ji ber ko w naveyeke herma Kurdistan ji wan re veqetandiye. Gelo ji aliy Îran ve ti gilehiyeke bi v away ji we hat kirin?

Nrvan Barzan: Berevajiya w yek, wan bi xwe pir bi awayek eşkere tiraf bi w yek kir ko end kesan bi şweyek neberpirsyar daxwiyaniyn wiha dane, herwiha wan got ko di w derbar de ti gilehiyeke wan ji hikmeta herma Kurdistan serok herma Kurdistan tune, ew gelek baş rewşa niha fm dikin. Xwestekn Îran gelek zelal in, Îran dibje nabe xaka we bibe naveyeke aram bo rşkirina ser Îran. Ev j li gor crantiy daxwazeke pir rewa ye. Duyem dibjin ew dixwazin li kleka hzn me bin li ser snoran, l ne digel PJAK PKK-.

Pirs: L PJAK dibje ev yek sal e w ti rşeke ekdar li dij Îran nekiriye?

Nrvan Barzan: Ez nebawer im ko ev tevahiya rastiy be. Ger wiha be div rabighnin, ima ew bi eşkere nabjin wan şer ekdar rawestandiye. L li Îran xelk wan hatiye girtin niha di zndanan de ne, gelek ji wan n girt j hevwelatiyn Tirkiy ne.

Pirs: Pkhata şanda we ima bi v şwey b. Berpirs tkiliyn hrma Kurdistan digel Îran, Ebdulla Akrey dibje Îran xwestib ko hn di şandey de cih bigirin, ev awa b?

Nrvan Barzan: Şanda me ne şandeke hizb b. Tişt yekem ew e ko serok herma Kurdistan serok hikmet j dikarin her kes bixwazin wek nner xwe bişnin derve. Çna min j di aroveya şandeyek de b bi serokatiya şanda serok herma Kurdistan bo Îran ko bi haydarbna serokwezr Kurdistan pk hatib. Pkhata şandey j bi biryara serok herma Kurdistan bi hevahengiya ligel hikmet hatib dann. Min ber j wek nner serok Herma Kurdistan serdana welatn d kiriye.

Pirs: Ev demek e pirsa qutkirina ava em Elwend ji aliy Îran ve derketiye hol ko naveya Xaneqn heta naverasta Îraq j rast pisrgirk hatine, gelo we behsa w pirsgirk digel berpirsn Îran kir?

Nrvan Barzan: Me behsa w pirsgirk digel serokkomar Îran kir, herwiha me bi hr ew mijar digel wezr derve j behs kir, ez dikarim bjim ko wan soz dane me bilez hewl bidin v pirsgirk areser bikin. L ew dibjin li aliy wan j av bi şweyek gişt km bye wan bi biryareke siyas ava Elwend qutnekirine. L me gelek bi cidd pdagr li ser w meseley kir me ji wan re got div ew pirsgirk areser bibe, wan j soz dan ko di demeke her z de v mesel bişopnin.

Pirs: Gelo pişt v serdana we, w hatin na dplomatk di navbera Îran herma Kurdistan de zdetir bibe. Gelo serok herma Kurdistan w serdana Îran bike berpirsn mezin n Îran j w bn herma Kurdistan?

Nrvan Barzan: Ji xwe ev end meh e Îran vexwendineke ferm ji serok herma Kurdistan re şandiye ko serdana w welat bike, brz serok herma Kurdistan j ew vexwendin qebl kiriye, niha axaftin derbar dema w serdan de t kirin, bguman serok herma Kurdistan di demeke maql de bo herdu aliyan d serdana Îran bike.

Pirs: Er di v dem de ti guhertin li ser tkiliyn Îran herma Kurdistan pkhatibn, bi taybet ko carna behsa w yek dihat kirin peywendiyn Îran Partiya Demokrat ya Kurdistan berbi xirabbn ne?

Nrvan Barzan: Bguman di hinek deman de berjr berjor di tkiliyn Îran herma Kurdistan hebn, l bicihbneke bingeh j di wan tkiliyan de heb. Îran crana me ye, snorek me y dirj bi hev re heye, w di rojn dijwar de arkariya herma Kurdistan kiriye her ji ser de kar ligel v herm kiriye, herwiha ber j hikmet gel Îran di dema karesata Helebce wergirtina bi hezaran xelkn Kurdistana Îraq wek penaber, alkariya me kirine. Ez nabjim ko her tişt temam e, bguman pirsgirkn me j hene, l ger em temaşey qonaxn tkiliyn xwe bikin, em bibnin ko hertim tkiliyn me berbi pş ve ne. Bazirganiya herma Kurdistan ligel Îran ber end salan ji 600 milyon dolaran derbas nedib, niha gihaye nzka 5 milyar dolaran, ev j nşana w yek ye ko tkiliyn me baştir bne. Herwiha li herma Kurdistan hem al j li ser w yek hevdeng in ko div tkiliyn me ligel cranan baş bin li ser bingeha rzgirtina navbera herdu aliyan bin.

Tkiliyn PDK- j digel Îran ne xirab in. Raste di rojnameyan de hinek tişt tn behs kirin, yan nivsek di rojnameyeke aliy me yan aliy wan de t nivsandin, ew j ne tiştn mezin in. Em ger temaşey wan tiştn bik bikin, wate her roj pirsgirk hene. Ji xwe ger bi şweyek gişt ber xwe bidin van tkiliyan, em bibnin ko gelek asay dostane ne.

Pirs: Pişt rişn gerlayn PKK- di 17- v meh de li naveya Çel, Tirkiy dest bi topbaran rişn asman kir bo nav xaka herma Kurdistan. Hn awa ber xwe didin v tevlihev aloziy?

Nrvan Barzan: Ez di heq v yek de dixwazim gilehiyan ji PKK- bikim. Em heger ber xwe bidin rewşa ber wan rişn PKK-, em d bibnin ko PKK di rewşek de b ko dikar gelek sd j bibne, l mixabin PKK pişt hilbijartinn Meclasa Tirkiy yn 12 hezrana sal, siyaseteke şaş meşand. Ger li bra we be, min ber du mehan ji rojnameya Milliyet ya tirk re got niha gok di saha Tirkiy de ye div Tirkiye pngavn din n ciddtir bavje bo areseriyeke siyas aşityane ya pisa kurd. Min heta behsa w yek j kir ko rewşa Abdullah Ocalan di zndan de div baş bikin gotbjn siyas digel w bn kirin wek aliyek areserkirina pirsa kurd. Diyar e di astek bilind de gotbjeke berfereh digel Ocalan heb ew wek karakterek siyas di nav pirsgirk de dihat xuya kirin. L şaşiyn PKK ev proses tevlihev kir hewln navbera Tirkiye Ocalan j tk dan.

Şaşiya yekemn ew b ko Partiya Aşt Demokrasiy (BDP) Mecls boykot kir, parlamentern wan nen Mecls sond nexwarin. Ev şaşiyeke stratejk b, pwst nedikir wiha bikin, bi taybet di v rewş de ko meseleya dariştina destreke n bo Tirkiy di rojev de ye. Diviyab wan li wir wek yek ji giringtirn saziyn Tirkiy axaftina xwe bikirana, mna ko brz serok herma Kurdistan got diviyab wan li wir şer xwe bikira. Wan ti derfet neda serokwezr Erdogan da bizanin ew pişt hilbijartin i bike yan i nake.

Şaşiya duyemn encamdana rşn ekdar b bi taybet kuştina 8 leşkeran rewş aloz kir. Em heger ber xwe bidin ciy cograf y encamdana w rş em bibnin ko li ser snor herma Kurdistan pkanne, wan ger di kratiya axa Tirkiy de bikirana w cudatir bya, l encamdana w rş li w naveya snor dubare ew tişt sbat kir ko PKK bi şer xwe qet berjewendiyn herma Kurdistan li ber avan nagire.

Şaşiya syemn j ew b ko di encama rişn ekdar yn PKK- de gotbjn ligel birz Ocalan tk n, wan bi şaşiyn xwe Ocalan ji kesek ko gotbj digel dib, kirin kesek ko li aliyek bt dann. PKK eger ber xwe bide van tiştan, gelo ev ne siyasetn şaş bn ji bo PKK- bi xwe j? Ma ev ne siyasetn şaş in ko pwst nedikir PKK wan bike? Bguman ev şaşiyn mezin bn. Kuştina leşkeran şaş b, ji aliyek din ve em gelek xemgn in bi jinavna malbateke bguneh ya herma Kurdistan di encama rişn Tirkiy de. Ez sersaxiy li wan dikim sebr ji wan re dixwazim himber v trajediya mezin. Ez hvdar im xweda sebr hedar bide wan. Tişta ti guman li ser nne ew e ko pirsa kurd di v serdem de ne bi şer areser dibe ne bi şer bi daw dibe.

Pirs: L ji aliyek din j Recep Tayyip Erdogan ko gelek caran soza areserkirina pirsa kurd da, di kampanyaya hilbijartinn 12- hezran de pişt w j got li Tirkiy pirsa kurd nne, l pisrgirka teror heye d v ji hol rakin. Gelo ev ne şaş paşdegavavtin b di mesela areseriya aştiyane de?

Nrvan Barzan: Her hewldanek hebe, ten yek rya rast heye ew j areserkirina aştiyane ya pirsa kurd e. Min behsa şaşiyn PKK- kir, wek kesek ko bi hr avdriya rewşa Tirkiy dikim, ji ber Tirkiye bo herma Kurdistan gelek giring e. Bguman ti şik di w yek de j nne ko Erdogan li Tirkiy hinek karn mezin kirin, dibe mebest ji van karan ne ji bo kurdan j bin, l ew di berjewendiya kurdan de bn, wek mnak mesela guhertina destr ko ber hatina Erdogan kes fikir l nedikir ev hem maddeyn destra Tirkiy bn guhertin ko zemneke gelek baştir ji ber bo demokras siyasetkirina kurdan j an pş. Herwiha derbar kurdan de kes fikra w yek nedikir dewlet bi xwe televizyoneke bi ziman kurd dabimezrne, xelkn bi pileyn bilind li ser tawann tar bn dadgeh kirin. Ev hem ciy rzgirtin ne ko birz serokwezr Tirkiy Recep Tayyip Erdogan encam dane. L mixabin ew daxwiyaniyn v dawiy yn Erdogan dema got li Tirkiy pirsa kurd tune, ew ne tiştek rast e şaş ye, ev bandor li baweriya xelk ya bi w j dike, ji ber ber behsa w yek kirib ko pirsa kurd heye ew pirsgirkeke siyas pirsgirka w ye ew d areser j bike. Pirsa kurd li Tirkiy pirsa miletek ye, PKK hebe yan nebe ew milet her d hebe. Ez di w baweriy de me ko div gelek realsttir bi mjiyek vekirtir tevger ligel v rewş b kirin. Bi baweriya min wiha baş e birz Erdogan niha daxwaz bike parlamentern BDP- biin civnn parlamentoy, Tirkiye j gotbjan ligel wan bike bo gihiştina encamek, ji ber ko şer ji bil malwraniya herdu aliyan malwraniya zdetir, ji bil tkdana w zemneya ko bo birvena gotbjan hatib afirandin ko birz serok herma Kurdistan j rolek gelek bi bandor t de dt, ti encam destkeftiyeke din nabe.

Pirs: Niha behsa w yek t kirin ko Tirkiye pişt cejna remezan d operasyonn bejay bo nav axa herma Kurdistan encam bide, herwiha di nav Tirkiye de j w 1 400 berpirs, endam serokn şaredariyn din n BDP- bn girtin. Bi dtina we Tirkiye pwst e wiha bike yan fikra rya siyas bike?

Nrvan Barzan: Eger sed operasyonn leşkir j pkbne, ne ten 1 400 l gelek zdetir kesan j bigire, ev pirsgirk xelas nabe. Çareserkirina v pirsgirk pwst bi biryareke d ya wrek ji aliy hikmeta Tirkiy ve heye, ez bawer im ro derfetek e birz Erdogan dikare gelek karan pk bne, partiya w di mecls de piran ye, li Tirkiy bihz e, li chana Îslam chan bi gişt j bihz e, derfetek bo Erdogan bi xwe j hatiye ko ew v pirs areser bike Tirkiy ji pirsgirkek rizgar bike ko gelek di berjewendiya herdu geln tirk kurd de ye, herwiha di berjewendiya pşketina berdewam ya Tirkiy de ye. Pirsa kurd li Tirkiy doza miletek ye, l ne ya PKK- ye, div ev rast j li bra Erdogan be ko pirsgirk div li ser masa gotbj danstanan b areser kirin, ne bi top firokeyan ne bi leşkir gerlayan.

Pirs: Ango hn di w baweriy de ne ko div Partiya Dad Geşepdan ya Erdogan BDP gotbjan pk bnin, l ne wek Erdogan ber demek got ew d digel BDP- naaxive?

Nrvan Barzan: Bi baweriya min ev ne rast e. Gelek pwst e ew digel BDP aliyn d j baxive gotbjan bike, ji ber ko di v yek de xra Tirkiy bi gişt ya kurdan j bi taybet heye. Ez bawer im ko ji bo derketina ji v tengezariy div Erdogan banga aştiy bike. PKK j bguman div ekan bdeng bike kar ji bo xweşkirina zemneya areser aşitiy bike.

Pirs: Niha li Tirkiy mesela danna destreke n li pş e, wek awa dibjin destra n ya Îraq, Îraq ji aliy sistem destr ve guher, ev destr j w Tirkiyeya n ava bike, l van şer pkdadann dawiy rewşa maql tk da ko raya gişt ya Tirkiy partiyn Tirkiy j digel w yek bin destrek b dann gelek mafn kurdan t de bi cih bibin. Nerna we i ye?

Nrvan Barzan: PKK- bi kiryarn xwe yn leşker yn v dawiy ew hevsoziya ko li ba gel tirk himber mafn kurdan bb, kuşt dengn şovenist bihz kirin. PKK- bi rişn xwe raya gişt ya Tirkiy li dij kurdan livand, herwiha BDP- j bi nena Mecls pisrgirkeke kmbuhatir bi ser mesela destr xist, ev herdu tişt j ne di berjewendiya w yek de ne ko Tirkiye bibe xwediya destrek ko mafn kurdan t de bn bi cih kirin. Pwst b niha li şna ko ev kiryarn ekdar bn encam dan ev operasyonn leşkir bn kirin, herwiha li şna gef gefkariy kurd mijl w yek bna ka awa ew destr bi awayek b nivsandin ko mafn kurdan t de bn misoger kirin Tirkiy ber bi pşve bibe, awa dikarin zdetir mafn xwe di w destr de bi cih bikin bo v yek projeyan pşkş raya gişt ya Tirkiy bikin, l neko PKK bi end kiryarn ekdar raya gişt ya Tirkiy li dij Kurdan bixe tevger.

Ez dsan dibjim kurd pwste li Tirkiy siyaseteke aştiyane bidin meşandin dest ji şdet berdin, ji ber ko rewşa Tirkiy, demokrasiya niha ya Tirkiy, tkil girdaynn Tirkiy digel welatn Ewropa tkiliyn Tirkiy digel Emerka ev hem bi hev re xaln gelek girng in kurd dikarin gelek bi baş sd j bibnin xebeteke bihz ya siyas aştiyane sivl ya bi bandor peyrew bikin. Kiryarn ekdar ten zerar didin kurdan, raya gişt ya Tirkiy li dij kurdan dixe tevger poltkaya hikmeta Tirkiy diguherne, nav kurdan li derve tk dide. Ez end ber xwe didim rewşa Tirkiy dibnim ko tev w yek j xwestekek heye bi rast dixwaze bighe encamek, l dema ew nzk encam dibe destek tkder heye rasterast dikeve pşiy hza w dest j heye ko bi tiştek gelek bik prosesa gelek mezin seqet bike tk bide. Ev rewşa niha ya Tirkiy derfetek b ko şansek ji Erdogan re b dayn ka d v rewş proses ber bi k de bibe, ewqas salan tehemul hat kirin, pwst b demeke din j tehemul bihata kirin, BDP- wan hzan diviya b tehemul bikira. Hertim derfeta te heye bo destpkirina xebata ekdar li Çel derdorn w, l dema derfeta siyas aştiyane tk hat tk dan gelek zehmet e careke din bibe. Mixabin v car j hat tk dan.

Pirs: Hn dibjin PKK div riş neke ekan deyne aliyek, Ocalan j meha bor got ew d di hundir hefteyek de hem gerlayan li ciyek kom bike, balyozxaneya Emerka li Bexda di daxwiyaniya dawiy de bo Rdaw dibje div PKK b merc ekan deyne, gelo ev ekdann hema wiha by ti proses di keşheway şer de pk t?

Nrvan Barzan: Ez di w baweriy de me ko nabe PKK bi xurr ligel bi van byeran tevbigere, bi baweriya min ekdann di aroveya proseseke siyas ya areseriya v pirsgirk de mimkun e. Prosesek div b destp kirin, div hikmeta Tirkiy prosesa vebna demokratk germ bike, div di encama w prosesa siyas de j bighije w qonax da ek bn dann. Mirov div hinek realst baxive, l hema bibj ekan dane, ev ne mimkun e. Prosesek div b destp kirin tu di w proses de bighj w qonax. Li Tirkiy ro mkana xebata sivl heye, li nav parlamentoy li ser cadeyan bi şweyek sivl. Kurd dikarin gelek bi baş sd ji van waran werbigrin. Xebata kurdan a li Tirkiy div bi hem şweyan bi ryn aştiyane b meşandin. Min di sala 1996- de Abdullah Ocalan li Sriy dt, w pirsyarek ji min kir ko ti car ji bra min nae, got; bi nerna we em i bikin? Min got bi baweriya min div tu ji ser sib heta var bibj aşt aşt, ti car behsa tiştn d neke, hun wiha dikarin viyan piştevaniya Ewropa Emerkay bi dest bnn, l div ev biryar be tu li ser w bi, ne hem rojan biguhern, ev div bibe biryareke we ya stratejk. PKK j div ro biryareke stratejk bide xebata aştiyane siyas bibe alternatva PKK- ya stratejk.

Pirs: Emerka ji bil ko asman Îraq di dest w de ye, rişn asman yn Tirkiy j bi agadariya w tn kirin. Bi nerna we Emerka div i rolek bilze bo nehiştina v rewş arkarkirina areserkirina pirsa kurd li Tirkiy, i bangewazeke te heye bo Emerkay di heq v yek de?

Nrvan Barzan: Bi baweriya min div Emerka digel Tirkiy hewla areseriyeke aştiyane bide, hewldana Emerka welatn Ewropa bo areserkirina aştiyane ya pirsa kurd gelek girngtir e ji w yek ko r bidin balafirn Tirkiy bn naveyn herma Kurdistan bombebaran bikin. Ev bombebarankirin ji bil zerara xelk sivl navey, ti destkefteke d ya w nne bo hem aliyan ber hemiyan j bo Tirkiyey.  Bixwne
HEVPEYVN   
Barzan: Şer PKK- xizmeta doza kurdan nake konferansa kurdistan j nabe (2011-08-22)
Mesrr Barzan: Ez serxwebn dixwazim l hj firseta serxwebn nebye (2011-07-16)
Şerafettn El: Divt tirkbn kemalzm di qanna esas de nemnin (2011-06-12)
Aktar: Kurd federasyon dixwazin divt pols j girday desthilata herm bin (2011-06-08)
Omer Şxms: Mesd Barzan mirovek sngfireh ji bo diyalog rxweşker e (2011-06-04)
Altan Tan: Erdogan partiya w teslm dewlet brokrasiya w bn (2011-04-22)
Kişanak: Armanca me ew e ko em bi km 40 kursiyan bi dest xin (2011-04-20)
Muhsin Kizilkaya: Ez xwe ji faşstn tirkan kurdan awa biparzim (2011-04-14)
Nrvan Barzan: Tkiliyn Kurdistan Tirkiyey gehiştine qunaxa ko hd tknein (2011-03-22)
[hevpeyvn] Iraq bi şer ewsandin dikare lawaz bibe wek Sudan l bt (2011-01-18)
Rnas Jiyan behsa irskstan belkiya xwe dike (2010-10-31)
Teksta hem hevpeyvna Gulan ya digel Nrvan Barzan (2010-10-13)
Fuat Onen: Cidabn divt rukn esas y siyaseta kurdan be (2010-10-08)
Çelik: Daketina ji iy dibe ko dsa destp bike (2010-03-12)
Dengr Firat: Siyaseta CHP- Deniz Baykal wek ya naziyn Elmanyay ye (2009-09-02)
Omer Mran: Konferansa kurdn herar aliyan ji bo slehdanna PKK- ye (2009-03-04)
Snan Îlhan: Ez Rojn Nlufer Akbal ji bo mrxasiya wan proz dikim (2009-01-07)
Weld Canpolat: Kurdbn ji bo min şerefek e ez dixwazim bm serdana Kurdistan (2008-12-26)
Nrvan Barzan got kuştina bi nav nams bşeref ye (2008-12-07)
Şwirmend neşwirmend behsa serhatiya xwe TRT-ya kurd dike (2008-11-18)
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
fjrigjwwe9r0TabArticles:ArticleHeadline
vv9v8v09fq:TabArticles:4;8;12;14;17;19;21;22;23;24;28;29;30;31;32;40;41;43;44;46;48;49;51;52;53;54;55;56;58;60;62;63;64;65;66;67;69;71;72;74;75;76;77;78;79;80;81;82;84;85;86;90;91;92;94;95;96;97;98;100;102;103;104;105;106;107;109;110;111;112;113;114;115;116;117;118;119;120;121;122;123;124;125;126;127;128;129;130;131;132;133;134;136;137;138;139;140;141;142;143;144;145;146;147;149;150;151;152;153;155;157;158;159;160;163;164;165;166;167;168;169;170;171;172;173;174;175;176;178;179;180;181;182;183;184;185;186;187;188;189;190;191;192;193;194;195;196;197;198;199;200;202;203;204;205;206;207;208;209;210;211;212;213;214;215;216;217;218;219;221;222;223;224;225;226;227;228;229;230;231;232;233;234;235;236;237;238;239;240;241;242;243;244;245;246;247;248;249;250;251;253;254;255;256;257;258;259;260;261;262;263;264;265;266;267;268;269;270;271;272;273;274;275;276;277;278;279;280;281;282;283;284;285;286;287;288;289;290;291;293;294;295;296;297;298;301;302;303;304;305;306;307;308;309;310;311;312;313;314;315;316;317;318;319;320;321;322;323;324;325;326;327;328;329;330;331;332;333;334;335;336;337;338;339;340;341;342;343;344;345;346;347;348;349;350;351;352;353;354;355;356;357;358;359;360;361;362;363;364;365;366;367;368;369;370;371;372;373;374;375;376;377;378;379;380;381;382;383;384;385;386;387;388;389;391;392;393;394;395;396;398;399;400;401;402;403;404;405;406;407;408;409;410;411;412;413;414;415;416;417;418;419;420;421;422;423;424;425;426;427;428;429;430;431;432;433;434;435;436;437;438;439;440;441;442;443;444;445;446;447;448;449;450;451;452;453;454;455;457;458;459;460;461;462;463;464;465;466;467;468;469;470;471;472;473;474;475;476;477;478;479;480;481;482;483;484;485;486;487;488;489;491;492;493;494;495;496;497;498;499;500;501;502;503;504;505;506;507;508;509;510;511;512;513;514;515;516;517;518;519;520;521;522;523;524;525;526;527;528;529;530;531;532;533;534;535;536;537;538;539;540;541;542;543;544;545;546;547;548;549;550;552;553;554;555;556;557;558;559;560;561;562;563;564;565;566;567;568;569;570;571;572;573;574;575;576;577;578;579;580;581;582;583;584;585;586;587;588;589;590;591;592;593;594;595;596;597;598;599;600;601;602;603;604;605;606;607;608;609;610;611;612;614;615;616;617;618;619;620;621;622;623;624;625;626;627;628;629;630;631;632;633;634;635;636;637;638;639;640;641;642;643;644;645;646;647;648;649;650;651;652;653;654;655;656;657;658;659;660;661;662;663;664;665;666;667;668;669;670;671;672;673;674;675;676;677;678;679;680;681;682;683;684;685;686;687;688;689;690;691;692;693;694;695;696;697;698;699;700;701;702;703;704;705;706;707;708;709;710;711;712;713;714;715;716;717;718;719;721;722;723;724;725;726;727;728;729;730;731;732;733;734;735;736;738;740;741;742;743;744;745;746;747;748;749;750;751;752;753;755;756;757;758;759;760;761;762;763;764;765;766;767;768;769;770;771;773;775;776;777;778;779;780;781;782;783;784;785;786;787;788;789;790;791;792;793;794;795;796;798;799;800;801;802;803;804;805;806;807;808;809;810;811;812;813;814;815;816;817;818;819;820;821;822;823;824;825;826;827;828;829;830;831;832;833;834;835;836;837;838;839;840;841;842;843;844;845;846;847;848;849;850;851;852;853;854;855;856;857;858;859;860;861;862;863;864;865;866;867;868;869;870;871;872;873;874;875;876;877;878;879;880;881;882;883;884;885;886;887;888;889;890;891;892;893;894;895;896;897;898;899;900;901;902;903;904;905;906;907;908;909;910;911;912;913;914;915;916;917;918;919;920;921;922;923;924;925;926;927;928;929;930;931;932;933;934;935;936;937;938;939;940;941;942;943;944;945;946;947;948;949;950;951;952;953;954;955;956;957;958;959;960;961;962;963;964;965;966;967;968;969;970;971;972;973;974;975;976;977;978;979;980;981;982;983;984;985;986;987;988;989;990;991;992;993;994;995;996;997;998;999;1000;1001;1002;1003;1004;1005;1006;1007;1009;1010;1011;1012;1013;1014;1015;1016;1017;1018;1019;1020;1021;1022;1023;1024;1025;1026;1027;1028;1029;1030;1031;1032;1033;1034;1035;1036;1037;1038;1039;1040;1041;1042;1043;1044;1045;1046;1047;1048;1049;1050;1051;1052;1053;1054;1055;1056;1057;1058;1059;1060;1061;1062;1063;1064;1065;1066;1067;1068;1069;1070;1071;1072;1073;1074;1075;1076;1077;1078;1079;1080;1081;1082;1083;1084;1085;1086;1087;1088;1089;1090;1091;1092;1093;1094;1095;1096;1097;1098;1099;1100;1101;1102;1103;1104;1105;1106;1107;1108;1109;1110;1111;1112;1113;1114;1115;1116;1117;1118;1119;1120;1121;1122;1123;1124;1125;1126;1127;1128;1129;1130;1131;1132;1133;1134;1135;1136;1137;1138;1139;1140;1141;1142;1143;1144;1145;1146;1147;1148;1149;1150;1151;1152;1153;1154;1155;1156;1157;1158;1159;1160;1161;1162;1163;1164;1165;1166;1167;1168;1169;1170;1171;1172;1173;1174;1175;1176;1177;1178;1179;1180;1181;1182;1183;1184;1185;1186;1187;1188;1189;1190;1191;1192;1193;1194;1195;1196;1197;1198;1199;1200;1201;1202;1203;1204;1205;1206;1207;1209;1210;1211;1212;1213;1214;1215;1216;1217;1218;1219;1220;1221;1222;1223;1224;1225;1226;1227;1228;1229;1230;1231;1232;1233;1234;1235;1236;1237;1238;1239;1240;1241;1242;1243;1244;1245;1246;1247;1248;1249;1250;1251;1252;1253;1254;1255;1256;1257;1258;1259;1260;1261;1262;1263;1264;1265;1266;1267;1268;1269;1270;1271;1272;1273;1274;1275;1276;1277;1278;1279;1280;1281;1282;1283;1284;1285;1286;1287;1288;1289;1290;1291;1292;1293;1294;1295;1296;1297;1298;1299;1300;1301;1302;1303;1304;1305;1306;1307;1308;1309;1310;1311;1312;1313;1314;1315;1316;1317;1318;1319;1320;1321;1322;1323;1324;1325;1326;1327;1328;1329;1330;1331;1332;1333;1334;1335;1336;1337;1338;1339;1340;1341;1342;1343;1344;1345;1346;1347;1348;1349;1350;1351;1352;1353;1354;1355;1356;1357;1358;1359;1360;1361;1362;1363;1364;1365;1366;1367;1368;1369;1370;1371;1372;1373;1374;1375;1376;1377;1378;1379;1380;1381;1382;1383;1384;1385;1386;1387;1388;1389;1390;1391;1392;1393;1394;1395;1396;1400;1401;1402;1403;1404;1405;1406;1407;1408;1409;1411;1412;1413;1414;1415;1416;1417;1418;1419;1420;1421;1422;1423;1424;1425;1426;1427;1428;1429;1430;1431;1432;1433;1434;1435;1436;1437;1438;1439;1440;1441;1442;1443;1444;1445;1446;1447;1448;1449;1450;1451;1452;1453;1454;1455;1456;1457;1458;1459;1460;1461;1462;1463;1464;1465;1466;1467;1468;1469;1470;1471;1472;1473;1474;1475;1476;1477;1478;1479;1480;1481;1482;1484;1485;1486;1487;1488;1489;1490;1491;1492;1493;1494;1495;1496;1497;1498;1499;1500;1502;1503;1504;1505;1506;1507;1508;1510;1511;1512;1513;1514;1515;1516;1517;1518;1519;1520;1521;1522;1523;1524;1525;1526;1527;1528;1529;1530;1531;1532;1533;1534;1535;1536;1537;1538;1539;1540;1541;1542;1543;1544;1545;1546;1547;1548;1549;1550;1551;1552;1553;1555;1556;1557;1558;1559;1560;1561;1562;1563;1564;1565;1566;1567;1568;1569;1570;1571;1572;1573;1574;1575;1576;1577;1578;1579;1580;1581;1582;1583;1584;1585;1586;1587;1588;1589;1590;1591;1592;1593;1594;1596;1597;1598;1599;1600;1601;1602;1605;1606;1607;1608;1609;1610;1611;1612;1613;1614;1615;1616;1617;1618;1619;1620;1621;1622;1623;1624;1625;1627;1628;1629;1630;1631;1632;1633;1634;1635;1636;1637;1638;1639;1640;1641;1642;1643;1644;1645;1646;1647;1648;1649;1650;1651;1652;1653;1654;1655;1656;1657;1658;1659;1660;1661;1662;1663;1664;1665;1666;1667;1668;1669;1670;1671;1672;1673;1674;1675;1676;1677;1678;1679;1680;1681;1682;1683;1684;1685;1686;1687;1688;1689;1690;1691;1692;1693;1694;1695;1696;1697;1698;1699;1700;1701;1702;1703;1704;1705;1706;1707;1708;1709;1710;1711;1712;1713;1714;1715;1716;1717;1718;1719;1720;1721;1722;1723;1724;1725;1726;1727;1728;1729;1730;1731;1732;1733;1734;1735;1736;1737;1738;1739;1740;1741;1742;1743;1744;1745;1746;1747;1748;1749;1750;1751;1752;1753;1754;1755;1756;1757;1758;1759;1760;1761;1762;1763;1764;1765;1766;1767;1768;1769;1770;1771;1772;1773;1774;1775;1776;1777;1778;1779;1780;1781;1782;1783;1784;1785;1786;1787;1788;1789;1790;1791;1792;1793;1794;1795;1796;1797;1798;1799;1800;1801;1802;1803;1804;1805;1806;1807;1808;1809;1810;1811;1812;1813;1814;1815;1816;1817;1818;1819;1820;1821;1822;1823;1824;1825;1826;1827;1828;1829;1830;1831;1832;1833;1834;1835;1836;1837;1838;1839;1840;1841;1842;1843;1844;1845;1846;1847;1848;1849;1850;1851;1852;1853;1854;1855;1856;1857;1858;1859;1860;1861;1862;1863;1864;1865;1866;1867;1868;1869;1870;187Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
fjrigjwwe9r0TabArticles:ArticleHeadline
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972020 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org