[ SŞEM, 2017-09-26 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


ZIMAN 
Paşeroj yan pşeroj
STOCKHOLM, 12/8 2003 Di van saln dawiy de, di kurmanciy de peyva pşeroj ji bo destnşankirina dema h nehat dema pişt niha hatiye dtin. Xuya ye eger weha bdeng derbas bibe d cih xwe bigire. Bguman dewlemendkirina ziman bi peydakirin kirina peyvn pwst tiştek baş e. Çi xiş di hind de j nne ko ziman zind ew e y ko digel pşdena dem jiyan teknk xwe bi pş de dibe.

L diristkirina peyveka n di ziman de şehrezahiyeke taybet p divt. Ko mirov bixwaze peyvek ji bo navkirina tiştek bike divt mirov ber her tişt lkolnan bike bizanibe ka ji bo w tişt yan w wateya dilxwaz peyvek di i zarave devokeka w ziman de be bila bibe heye yan na. Eger na, bi dtina min tir e ko mirov vebigere bo zimanek d ko ji eyn binemala ziman mirov ye sd di peyvsaziy de j bibne. Di rewşa kurdiy de faris ziman her nzk kurdiy ye.

Û eger ew j nebe w ax mirov li zimanine din dinre wec ji peyvsaziya w dibne li gor rdarn ziman kurd peyvek diafirne.

L ez bi guman im ko di kar peydakirina peyva pşeroj de ev pirensp hatibine ber av girtin. Xuya ye di nva dawiy ji saln heştiy de dibe ko ji kurdn kurmancaxvn Ewrupay dest p kiribe, peyva pşeroj ji bo binavkirina dema pişt niha ya ko h nehatiye, hatiye bi kar ann. Eger mirov r bide ko pşeroj ji bo v watey bte bi kar ann, w ax mirov maf dide xwe ko paşeroj j bo dema buhur (derbasby) bi kar bne. Ev j ji paşeroj re du wateyn hevdij dike. Ji ber ko her ji kevin de paşeroj bi mebesta dema pişt niha; y h nehat hatiye bi kar ann.

Feq Teyran di malika 223-y ya Şx Sen'an de ya ji berhevkirina Rudenko ya ko Memo Yetkn wergerandiye bo tpn latn Roja N di 1986- de li Stokholm weşandiye, dibje:

D aşiqan meylek heb
Guhdar mehbba xwe b
Qet hay ji paşroj neb
Li intzara weslet

Eve, ji bil ko di soraniy de paşeroj peyveke cihgirt ye mana w ji her kesek soranaxv kurmancn Behdnan, Botan Hekariyan re xuya ye mebest j dema pişt niha ye.

Di ferhenga Xal de ya ko sala 1960- hatiye weşandin yek e ji ferhengn kurd-kurd yn pir baş, wisa hatiye nivsandin:

Paşeroj: rojan lemewdiwat
Pş: berdem, kat raburd

Hejar, di ferhenga xwe Henbane Borne de, eyn watey didey:

Paşeroj: Lewdiwa, ayinde, rojan diway
Pşo: leberda, ber le.

Qenat Kurdo di pirtka xwe ya gramer de wext wisa dabeş dike:

Wext bihir, ber
Wext niha
Wext w b (paşwext)

Di Hawar, Roja N Ronahiya bedirxaniyan de dema pişt niha bi zelal nehatiye bi nav kirin. Carna j herweko di hejmara 2-y ya Ronahiya gulana 1942- di rpela 18- de ayend li şna paşeroj bi kar anne.

L Kamuran Bedirxan di rpela 39- de, di pirtka xwe Turke izahli Krte Gramer de dema paş bo paşeroj bi kar aniye.

Herwiha Celadet Al Bedir-Xan j di ferhenga xwe ya kurdfrans de, ko hj ap nebye, bjeyn paşroj paşroj bi kar anne bjeya pşeroj di ferhenga w de nne.

paşroj, f. : conomies, f.pl. ; pcule, f.
paşroj, f. : conomie, f. ; paş roj kirin, conomiser.

Ji van nimneyan j fm dibe ko tkiliya paşeroj bi dema bt ve heye. pcule bi ziman frans dibe pereyn ko mirov ji bo rojn pişt ro yan paşeroj kom dike. Û paş roj kirin j dibe kom kirin yan j parastina tiştek bo rojn pişt ro, yan ekonomk bn.

Bi dtina min paşeroj pşeroj li gor du rdaran hatine afirandin:

1. Li gor dabeşkirina wext (zeman) bi xwe:

Dema pşiya niha > Dema niha > Dema pişt niha
Roja pşiya roja ro > Roja ro > Roja pişt roja ro

Eger em ji ya li jor peyvan dirist bikin w encam ev be:

Dema bor = pşeroj > Niha = ro > Dema b = paşeroj

Di zimann hindo-ewrop de s demn bingeh hene; ango dema b, dema niha dema bor. Sebeb v ew e ko em zeman weke xeteka rast fm dikin. Dema niha niqteyek e li ser v xet, paşeroj dema li pişt niqtey ye dema bor dema li pşiya niqtey ye. Demn gramera me bersiva v dabeşkirina poln zeman ne.


Ev grafk gelek xweş diyar dike ka paşeroj i dem e.


2. Li gor peywendiya wext bi tişt, cih kesan re:

> Rojn ko mirov li paş xwe hiştine (rojn ko derbasbne)
> Rojn mirov yn niha
> Rojn ko li pşiya mirov ne (yn ko d bihn)

Ji xwe bi gotin j em dibjin:

Ez nikarim niha biryar bistnim, d niha hizra xwe kim d paş biryar bidim. Niha gera min e paş gera te ye. Ber ez paş tu. Yek dipirse dibje: şevaheng awa ye, y din bersiv dide dibje: pşiy baş b niha j xerab nne l em d bizanin ka paş awa be.

Bguman ew paşeroja ko li destpk cih xwe di ziman kurd de girtiye li ser bingeh dabeşkirina dem hatiye ava kirin. L, em bibjin ev j ewt e, div em bizanin ko v cih xwe girtiye pwst nake em yeke weha peyda bikin ko w ji binyat bi ewt bide nasn. Mirov di rewşeke weha de dikare xebat ji bo sazkirina hevwateyan bike l ne dijwateyan ji eyn peyv re.

Min ev nimne li vir bi nav kir ji bona ko em ji evro p ve bo dema pişt niha hem peyva paşeroj wek ber bi kar bnin hem j dev ji bikaranna pşeroj di cih w de berdin. Û hem j bona ko ew kesn destan di ziman de wer didin di van pirsan de pir li ser xwe bin bi awayek şehreza qelemn xwe di nava karn ji v reng de bajon.

-----------------------------------
Nivskar: SIDQIYÊ HIRORÎ
Weşandin: 2003-08-12
Xwendin: 13788
 

ZIMAN   
Gelo ez bm yan bihm? (2012-11-27)
Ziwan dyalekt kurd (2012-07-13)
Duziman (2011-01-02)
Ji kurdya tirk ber bi kurdya kurd ve (2010-10-28)
Bengi Yildiz: Li Kurdistan ziman yek y resm d kurd be (2010-10-12)
Ziman bingeh nasnameya kurd ye (2010-05-05)
Şovenzma soran efsaneyn w (2010-03-24)
Alfabeya Celadet Bedir-Xan bye smboleka netewey (2009-10-05)
[diyom] Mirov banqey dişelne yan j banqey taz dike (2009-06-24)
Rastnivsandina veqetandekn ziman kurd tewangn wan (2009-02-27)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Homer Dizey malik li dihokiyan şewitand Kurdistana Iraq Îran ji soraniy re (2008-11-12)
Çima Carbekir ne Crik? (2008-01-02)
Ziman gird = mezin bo hem kurdan (2007-12-04)
Yeknetewebn ne bi ziman yekgirt ye (2007-11-26)
Ziman qels tune ye kurd/a qels heye (2007-10-10)
Kurmanc zimanek NRy ye (2007-05-03)
Bibliografiya nivsarn li ser ziman kurd (2006-02-22)
Koka ziman kurd (2006-02-08)
Îdiayn Ferhad Şakel bbelge nezanist ne (2005-11-20)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org