[ PNCŞEM, 2017-09-21 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


ZIMAN 
Ziman gird = mezin bo hem kurdan
Bedran Ehmed
HEWLÊR, 4/12 2007 Hinek caran ji v gotina Hac Qadir Koy dimnim ecbmay: "Ziman kurd belav neb mezin b, vaye di navbna me da ji nav "! Mebest ji mezinbna ziman kurd i ye! Keng ziman kurd mezin bye! H belgeyek nne ji bo rastya vna. Ten ev dikare bt gotin ko ev axaftin di arka daw ya sedsala nozdeh de hatye kirin. W dem li Stenbol rewşenbrn kurd ketibn ber şepola anda rojava, di bin tesra w and da bi damezrandina rxistinn siyas, derxistina rojname belavokn modern ve mijl bn.

Di nav van de rewşenbr alakvann hem devern Kurdistan ser bi şwazn cuda-cuda dihatin dtin. Wisa xwiya ye ko problema ziman yekgirt ji w dem ve dest p kirye hatye rojev. Ew j dibe ko weko niha her yek bi alyek ve kişandibe. Bguman rewşenbrn siyas rojnamevann w dem hest p kirine ko b zimanek yekgirt kar netewey nay encam dan. Weko me dt, piştre bi dest van rewşenbran, rojnameya "Kurdistan" bi kurmancya jor sala 1898- li Qahrey derket, piştre j sala 1908- "Kurd Teal Terakk", sala 1913-y "Hetaw Kurd" "Roj Kurd" bi kurmancya jor jr yan bi du şwazan li Stenbol derketin.

Êd ziman kurd belav b. Ji w dema ko mişkileya ziman standart destp kir heta ro, nzk sed sal yan zdetir di serve , l mişkile her weku xwe ye tu guhortin bi ser da nehatine, pngaveke here bik j ber bi pşva neye, tiştek j nay xwya kirin ji bil pşnyarn devk ne di c da, weku daxwaza sepandina (ferz kirin) yek diyalekt bi ser hem kurdan de. Evna pşniyareke sade ye, daxwazek e ko ne hjay cbickirin ye, ya rast rengek henekpkirin ye, ji ber ko areserkirina her mişkileyek bi biryarn siyas, pş hem tiştek desthilateka fermanrewa ya bi hz pwist e, ko ev j di Kurdistan da nebye dibe ko heya paşerojeke dur j nebe. Di w dema sedsala pş da desthilatdarya kurd di baştirn rewşa xwe da yek part bye, yan j şoreşeke ekdar bye mna şoreşa Eyll, yan serkirdeyek bye mna Barzany bav, ger biryarder j b b mekenazma w ya cbickirin nebye.

Ji sala 1970-y vir de, yan ji dema rewşenbr xwendina kurd li Kurdistana başur bi berfireh destp kirye, rewşenbr xwendevann ser bi zaravay jr zext li serkirdayetya siyas kirine ta ko bi biryareka biwrane = cesr v mişkiley yekal bike. Bguman mebest ew bye kurmancya jr b yekal kirin, b sepandin ne tiştek din. L bel serkirdayetya siyas ne jr v bar, yan em bjin ew cesaret bi xwe re nedtye ji ber ko zanye ger biryareke bi v reng bo Kurdistana başur hjay cbickirin be, baş e i ji bakur rojhilat rojava bike! Li gor serkirdayetya siyas pirsa ziman pirseke netewey ye neko parey, weke ko awa pirseke rewşenbr ye neko siyas. Ev zexta rewşenbrn Kurd ji bil xwedizn ji berpirsyaretya erkn wan ne tiştek din e. Di heman dem da j rengek bzarkirina siyas bye, ko em hem dizanin ji bo i ye niha j dixwaze berdewam be.

Di axaftina derbar ziman yekgirt da serkirdayetya siyas ji rewşenbrn kurd bhtir hmin liserxwe bye. Berdewam daye diyar kirin ko ev kar ten bi biryarn siyas nay yekal kirin. Ev kar rewşenbrn kurd e ko xemxwar areserkirina mişkileya ziman bin, ev mişkileyek e ko erk wan e, l bel bguman serkirdayetya siyas dikare di paşeroj da piştvan be bo her biryareke gişt berjewendyeke sertaser. Di nava salek da ev endn car e guh li rzdar serok Kurdistan digrin ko daxwaz ji rewşenbran dike v mişkil areser kin, l areserkirineke zanist, di ciy xwe da hjay cbickirin. Bguman bidestxistina zimanek mezin = gird bo hem kurdan ne tiştek asan e bi pşniyarn sade biryarn liserp li pişt diruşma yek netewayety da bi dest ve nay ko mirov berdewam ji hindek rewşenbran dibihse.

Ev j gotineke kal pnegehişt ye ko dibje: Ji ber ko Nal Salim Kurd bi kurmancya jr nivsne, d kurmancya jr bye standart xilas. Ewn van axaftinan dikin haya wan ji edebiyata gişt ya kurd nne. Edebiyat bi zaravayn din j hatiye nivsn niha j t nivsandin. Ger temaşeya droka edebiyata kurd bikin h gumanek namne ko xurttirn edebiyata klask bi zaravay kurmancya jor hatye nivsandin.

Di sedsala pazdeh de Melay Cizr, Feqy Teyran El Herr, edebiyateke payebilind bi v zaravay pşkş kirine. Pişt wan j Ehmed Xan destana Mem Zn nivsye. Ne balkş e ger em bizanin nzk sala 1774- Mele Cercs Erbl ji Hewlr ye Amdy kitb nivsye li ser şirovn qesdeyn Melay Cizr, qesde bi kurd şirove bi faris. Rewşenbrn kevin bi v reng bi ziman kurd ra didan distandin. Wa diyar e mebesta girdbn ev danstandina kurdane bye bi ziman re, neko girdbna ziman bi xwe. Hac Qadir di pesindana Mem Zn de dibje: "Eman qedr v kitb bizanin, di chana niha de yn weko w nemane". Pişt vna d edebiyata jr t, ko ji Nal ve destp dike ew j di yekem arka sedsala nozdeh de ye.

Ten di rojnamevan, danna rziman, kirina elfba zaravasazy da j, heya nv yekem y sedsala bst xilas dibe, ronakbrn jor li pş bne berhemn giring pk anne. Dibe ko her ev bihzbna edebiyata jor be, wisa kiribe yek mna Mele Mehmd Beyazd sala 1858- di kitba bi nav deng "Adat Rismatnameya Ekradye" da dibje kurmanc qewntirn zaravay kurd ye. L bel ew ko me dt, rewşa siyas ya kurdan bi rengek b h diyalektek nehat ferz kirin ta ko miletek belavby weko kurdan p gird = mezin bibe. Her ji bo v yek dixwazim bal bikşnim ser w yek ko Mele Mehmd dibje; bjeya kurd ji gird hatye ji ber ko di wext xwe da girdbn yan kombn e. Wisa xwiya ye evna gellek kevn e ger na di serdema n da kurd bi gird nehatye dtin.

Bi kurt, bo kirina neteweyeka bi hz zimanek gird rewşenbryeke baş, pwistya me bi areseryn zanistyane pşniyarn di c da heye, pwist e bernameyeke me hebe, bi dilsoz bi hevra kar bikin xwe biwestnin. Ev erk rewşenbran e neko y siyasyan. Nabe rewşenbrn kurd v erk ji stoy xwe derxe car-bar weko henekpkirin gok bavj meydana siyas bje ka ima hun v mişkiley areser nakin? Di van saln daw da, ev nexweşya sepandina yek diyalekt ko ji başrve destp kirib, bakur j girt hindek ji wan j daxwaza sepandin dikin. Bguman ev pşnyareke asan, b erk b mandbn e, l bel bo rewşenbran j pir bberpirsyarane ye. Kar biberpirsyaret girdbn e bo areserkirineka jrane ko pdiv ye em l bigerin.

Gird: mezin, gir, kom

Wergera ji soran: Kasyan

Tbn: Ev nivsar ber bi soran lbel bi alfabeya latn di Nefel de belav bye.

-----------------------------------
Nivskar: BEDRAN EHMED
Weşandin: 2007-12-04
Xwendin: 12727
 

ZIMAN   
Gelo ez bm yan bihm? (2012-11-27)
Ziwan dyalekt kurd (2012-07-13)
Duziman (2011-01-02)
Ji kurdya tirk ber bi kurdya kurd ve (2010-10-28)
Bengi Yildiz: Li Kurdistan ziman yek y resm d kurd be (2010-10-12)
Ziman bingeh nasnameya kurd ye (2010-05-05)
Şovenzma soran efsaneyn w (2010-03-24)
Alfabeya Celadet Bedir-Xan bye smboleka netewey (2009-10-05)
[diyom] Mirov banqey dişelne yan j banqey taz dike (2009-06-24)
Rastnivsandina veqetandekn ziman kurd tewangn wan (2009-02-27)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Homer Dizey malik li dihokiyan şewitand Kurdistana Iraq Îran ji soraniy re (2008-11-12)
Çima Carbekir ne Crik? (2008-01-02)
Yeknetewebn ne bi ziman yekgirt ye (2007-11-26)
Ziman qels tune ye kurd/a qels heye (2007-10-10)
Kurmanc zimanek NRy ye (2007-05-03)
Bibliografiya nivsarn li ser ziman kurd (2006-02-22)
Koka ziman kurd (2006-02-08)
Îdiayn Ferhad Şakel bbelge nezanist ne (2005-11-20)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org