[ N, 2017-09-22 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


KOLUMNST 
Çkirina zimanek yekgirt zerer li ziman kurd dike
STOCKHOLM, 24/4 2007 Çi ji ber germbna hesta netewey i ji ber peydabna dezgehn dar, perwerdekar, zanist ragehandin, me kurdan hizir di avakirina zimanek standard ji bo nivsn, - heta radayek - ji bo axiftin j, de kiriye. Ev pirs ew qas germ gur bye heta serok Kurdistan Mesd Barzan di suhbeta xwe ya digel mamosta xwandekarn zanngeha Selahedn de di 8- nsan de daxwaz kir ko komteyek ji bo pkanna zimanek yekgirt bi lez bt damezirandin. Ji ber ko mijara ziman yekgirt zdetir li başr Kurdistan tt behs kirin, mirov dizane ko komteyek ya ko d li ser ziman yekgirt bixebite d hewil bide zaravay soran bike ziman resm y herma Kurdistan yan j d l bikole ko zimanek ji soran kurmanciya Behdnan hevrkir biafirne.

Kurmanc soraniy mil bi mil di pşketin werarkirina xwe ya siruşt de standardn xwe yn nivsn ava kirine. V pşven hem hewil pkoln avakirina zmanek netewey, i bi sepandina zarek li ser zarn d yan j bi afirandina zimanek tkele, p kirine. Hosa, biryara konferensa kurd ya sala 1934- li Yektiya Soviyeta ber ya ko dixwast zar kurmanc bibya ziman hem kurdan yan biryara mamostayn kurd di sala 1959- de li Şeqlawey yn ko diviya soraniy bikin ziman ferm y kurdan di nav deftern beşdarn wan kongireyan de bruh man , wek Cemal Nebez dibje, ji xeyal pvetir ne tiştek bn. Mimkin e ko yek ji egern biserneketina prosesa perwerdeya bi ziman kurd li dibistann devera Behdnan di saln desthilatdariya besiyan de zalkirina zaravay soran li ser hisaba kurmanciy b.

Ji bil yn wek Izidn Mistefa Resl, Refq Sabr, Muhsin Ciwamr, Refq Şiwan h.d. ko div soraniy bikin ziman ferm y herma Kurdistan, piraniya wan kesan yn ko behs ziman kurd y yekgirt kiriye dikin wisa hizir dikin ko bi kirina v ziman avakirina yektiya netewey kurd pk tt keresteyn v ziman div ji tkelkirina hem zarn kurd yan ji tkelkirina soran kurmanciy bn afirandin. Di v war de, Cemal Nebez Ezz Akrey xwe ji qonaxa hv gaziyan derbaz kiriye pngavn praktk havtine. Nebez di sala 1976- de bernameya xwe ji bo awa destrn v ziman yekgirt di pirtka xwe Ziman Yekgirty Kurd de pşkş kiriye. Bingeh w ziman, wek ko ji nimneyn w diyar e, soran ye. Akrey j di sala 1982- de pşniyara rzimaneka standard bo kurdiy kirib. Destrn rzimana w ji bil devoka Akrey ya tamday bi piek soraniy p ve ne tiştek b. Berhemn hen j di keviljankn xwe de riziyan kes, xwe berhevkarn wan bi xwe j, l nebn xwed.

Helwsta kurdn zimannas, bi gişt, ne li gel hind ye ko ziman kurd y standard ji tkelkirina end zaravayan bt kirin. Ew di w baweriy de ne ko tişt her qenc ew e r li ber werarkirina siruşt ya zaravayan vekir be heta ko di paşeroj de zimanek standard bi awayek ji awayan j berhev dibe. Bo nimne, dem profesor Merf Xeznedar corn berhemn wjey yn kurd rz dike, ew di heq wan berheman yn ko bi tkelkirina lehceyn cida hatine dariştin de dibje: eme resen nye dirust kirawe boye wernagr unke ziman rdawk komellayet ye, ne be ferman dirust dekir ne le karxaneş daderjir. Refq Şiwan di nivseka xwe de aşkira dibje: mehall e ziman netewey be tkellkirdin d zar pkbt unke tkellkirdin arezy mirov degeynt, emeş destr degrtewe, destrgorn zimanş mehall e be arez nabt. Afirandina kurdiyeka standard bi tkelkirina zaran bi dtina Mihemed Emn Hewram hal hazir pk naht bi ya Kemal Fuad hergz pk nayet unke ziman danataşirt, bellku wek her şitk znd peyda ebt.

L, fikira ko yekbna netewey kurd bi yekbna ziman kurd ve gir dide her domdar e. V car, ji bil kesan, saz dezgehan j xwe l kiriye xudan. Ensttuya kurd ya Berln di konferensa xwe ya sala 1995- de gehişt w encam ko zimanek netewey y ko li ser bingeh zar kurmanc bt kirin pwst e. Dezgehn perwerdey yn Silmaniy bi cid hewil didin soraniy bikin ziman resm y herma Kurdistan. Akademiya Kurdistan (Kor Zanyar Kurdistan) ya Hewlr dixebit ko soran kurmanciy bi wekhevkirina peyv terman paş ya wan aliyn rziman yn ko di herdu zaravayan de hevbeş in nzk hev bike zimanek yekgirt j biafirne.

Ziman yekgirt y Akademiya Kurdistan d ew ziman be y ko ji soran kurmanciya Behdnan pk tt. Hin kes da dikin ko ev herdu zar ji 70% heta 90% nzk hev in. Heger mirov nezane ka pvana wan kesan di v babet de i ye ewa ye, mirov neşt hosa bi hsan v nisbey bike bingeh ji bo yekkirina zaravayan. Diyardeyn rziman yn ko kurmanc soraniy di v serdem de jk cida dikin berhem sedan salan sedan guhorn byern civak, kultur siyas ne. Diyardeyn ergatviy, zayend, tewang, du desteyn cnavan, forma pasv ya ko ji "hatin" radera lker pk tt, hebna daeka "ji"-, kirina dem biht bi "d"-y hwd di kurmanciy de destrn pkvegirday binigeh ne bi yekcar di soraniy da nnin. Êd awa mirov d karibe wan li hev du nzk bike!

Herend hewil bizavn Akademiya Kurdistan xeyr w di avakirina zimanek yekgirt de ji dilsojiya wan bo xizmetkirina ziman kurd be di arovey parastina yektiya netewey de bin, van hewil bizavan d tesrn xwe yn negatv li ser paşeroja ziman kurd bi gişt hebin. Ya yek, kurdiya ko daxwazkern ziman yekgirt xebat bo dikin d zimanek be ko bi ten pareyek ji pareyn Kurdistan vegire. Hng hem zarek n d li me zde bibe kşeya ziman standard d aloztir bibe hem sinorn kultur yn n d di navbera kurdan da peyda bibin. Ya duy, heger fikir ew be ko ziman yekgirt ji kurmanc soraniya herma Kurdistan bt kirin, hng kurmancn Behdnan d ji kurmancn d bn veqetandin. Devoka Behdnan, bila bi hukm parekirina Kurdistan ji devokn d yn kurmanc veqetiyaye li gel soraniy ketiye di eyn herm de, tayek e ji zaravay kurmanc y ko li beşn d yn Kurdistan tt bi kar ann pwst e di v arovey da sereder li gel w bte kirin. Ya sy, ziman yekgirt y kir d tesreka negatv li rbaza rewşenbr, civak nefs ya herm bike. Ziman ne bi ten deng, peyv hevok e. Ew ne bes qalib qade ye. Ew alavek znd ye Em p hest, hizir, jr ezmnn xwe derdibirn. Me ew bi danstandinn xwe yn bi dirjiya sed, belk hezar, salan sexbr kiriye. Ew bye pareyek ji mejiy me, ji kultura me ji dern me. Guhorna w şwey ziman y hey bi şweyek nkir rawestandina w erxa fikir, kultur zanist ye ya ko xelk herm bi dirjiya salan ajotiye.

Pilann zimansexbriy li herma Kurdistan bi hest dilsojiya netewey bi ten d bi zehmet bi ser bikevin. Rewşa ko niho li ber av e wisa dixwaze ko soran bi ser xwe kurmanc bi ser xwe li kleka hev rbaza xwe bidomnin bibin zimann darey, perwerdey, zanist ragihandin. Heger r li ber kurmanciya Behdnan bte vekirin di arovey kurmanciya seranser de bte sexbr kirin, hng d devera Behdnan bibe bingehek her giring bo geşkirin pşvebirina zaravay kurmanc d bibe pirek bo germkirin xurtkirina peywendiyn kurdn herma Kurdistan bi kurdn pareyn d yn Kurdistan re.

-----------------------------------
Nivskar: Newzad Hiror
Weşandin: 2007-04-24
Xwendin: 15853
 

KOLUMNN BER   
Ji Nefel bo Kulturnamey (2008-01-27)
Lker di kurmanciy de (1) (2007-12-19)
Behdn kurmanc: Hevoksaz (2006-10-23)
Behdn kurmanc: Pareyn d yn axiftin (2006-10-16)
Behdn kurmanc: Lker (II) (2006-10-07)
Behdn kurmanc: Lker (I) (2006-09-07)
Behdn kurmanc: Zayend (2006-08-30)
Behdn kurmanc: Navdr (2006-08-22)
Behdn kurmanc: Dengsaz (2006-08-13)
Behdn kurmanc: Alfabe (2006-07-05)
Behdn kurmanc (2006-06-27)
Pirhejmar giştkirina dayan (2006-02-23)
Paşpirtika qeblbar (2006-01-31)
Deng ber [y]-y (2006-01-18)
Heger tpn dengdar hebin, dengn bdeng j hene (2005-12-07)
K alfabeya soran kiriye? (2005-12-01)
K şikber e? (2005-11-14)
Rastiya d-y rastnivsa w (2005-11-04)
Behdn di navbera sorankirin kurmancbn de (2005-10-20)
Rewşa ziman kurd li Îraq (2005-09-16)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org