[ ŞEM, 2017-09-23 ]   [ BIKE MALPERA DESTPK ]   [ BXE NV BIJAREYAN ]   [ KONTAKT ]   [ INFO ]   [ LGERN & ARŞV ]  
DESTPK
Ne
Nivsar
Kulturmagazn
Hevpeyvn
Kolumnst
Ewrokurd
E-Pirtk
Lteratr
Ziman
Muzk
Foto
Lnk
E-POSTEYA TE
  Nav (Username)  
   
  fre (Password)  
   
   
     
   E-posteyeka n
 bo xwe qeyd bike
 
REKLAM


KOLUMNST 
Ziman dayik an ziman zikmak?
HEWLÊR, 24/2 2014 Kurd li ser axa xwe bi zimanek ko ne ziman dayika wan e dihn perwerde kirin ji ber v perwerdeya ne bi ziman kurd gellek caran şehrezayya wan di ziman dagrkeran da ji şehrezayya wan ya bi ziman kurd zdetir e.

Her ev dibe sedema w ko gellek caran bi avek km li ziman kurd binihrin pesnn zengn dewlemendya ziman dagrkeran bidin. An bervaj w, bi nezan gellek bqam pesnn ziman kurd didin. Herdu j ne saxlem in.

L ew nizanin ka zengnya ziman wan end e. Gellek nivskar hene ko bi dehan kitb roman ferheng rzimann wan yn bi kurd ap j bne l kurdzanya wan wek kurdzanya tirkek ye ko xwe fr kurdy kiribe. Anko kurdzanya wan ne resen e, ne li ser koka dara kurdy ye. Ew li destpk di ziman tirk da melevan bne, paş ji ber sedemn xebata syas li ziman xwe xwed derkevtine. Bi v reng ziman wan y dayik her gav, an pirranya gavan dvelank peyrew ziman tirk ye.

Ew gellek alyn ziman kurd nanyasin. Hevalek min digot ereb behir e, di ereby da 19 en hene: en a sebeb, en a neseb, en a derf, en a Min bersiv da, Tu dizan di kurdy da j me 21 ber hene: ber anko kuik, kevir; ber anko al; ber anko berhem, fk; ber anko

Çend rojekan ber niha roja chan ya ziman dayik b. Çend hevalekan di ragehnn (medya) nternet yn mna Facebook Twitter da ew roj bi nav roja Ziman Zikmak proz kirib. Hevalek j ji yn d pirsb ka ziman zikmak dirist e an ziman dayik. Bi min bersiv ji w eşkiratir b ko bba cih pirsyar. L dsa min bersiv da.

Di ziman kurd da peyva zikmak ji du paran pk diht zik + mak. Raman zik- diyar e, l li vder, bi rengek berfirehkir merema w ne zik l malzar ye. Mak j jder anko dayik e. Bi kurd zikmak anko zikmak ew tişt an ew rewş in ko hema di malzarya dayik da anko ji dema bn (jidayikbn) ra bi mirov an bnewern d ra peyda dibin. Bavkaln me ber digot filankes zikmak kor b anko paş di temenk mezintir da bnahya xwe wenda nekiriye, hema ji destpk kor b.

Mirov dikare bibje ko di zimann ewropay da ji v ra dibjin congenital. Ji bo mnak hindek zaro di dema bn da tş nexweşya sifls ne. Sifls ne nexweşyeka bomayk anko genetk ye, mirovn mezin, pirran yn dehmenps tş w dibin. Hindek caran zaro bi sedema tuşbna dayika xwe bi nexweşya sifls bi rengek zikmak bi sifls nexweş dikeve. Ev rewş rewş siflsa zikmak() an congenital e. Dibe ko nexweşyek (an her rewşeka d) zikamk be l bomayk anko genetk nebe.

Ji bo mnak dibe ko mejy zaroyek ji ber sedemn cidacida di malzarya dayika xwe da b oksjen mabe zaro bi dalengyan anko kmasyeka zikmak ya mej biht ser v chan, l ew kmasya mej girday rewşa zaroy di malzary da ye, i eleqeta rewş bi gen anko keristey bomayk anko genetk yn zaroy ve nne. Bervaj v j heye, dibe ko nexweşyeka bomayk anko genetk hebe, l di dema bn anko jidayikbn da zaro ne nexweş be, ew nexweş xwe di temen 20 saly da nşa bide.

Ko em peyva zikmank bi v reng fehm bikn, w dem ziman zikmak şaş e, ji ber ko zaro bi i zimanek ji 6 000 zimann hey ji dayika xwe nabe. Pişt heyameka danstandina bi kesn derdora xwe (pirran bi dayik ra) ew hd-hd fr ziman xwe y pşn dibe. Ev ziman pşn hema bibje hem deman ziman dayik bye. L niha rewş hatye guhartin. Gellek caran dayikn kurd zaroyn xwe di dergoş da fr zimanek bi perestj dikin.

Her end e ko di zimanzanya ndem (a mna zimanzanya Noam Chomsky) da ziman bi rengek bomayk di genn mirovan da heye, l ramana w ew e ko keristey laşan (fzk) şyann erkan (funksyonel) yn axivtin hnbna zimanan bi rengek bomay di mirovan da hene. Ramana w ne ew e ko kurd bi rengek bomayk hn kurdy dibin japon hn japony.

Ko ne weha be, dib mirov bibje ko heker zaroyek nzay y kurdan li mala Atatirk j perwerde mezin bibe her d bi ziman kurd biaxive, ji ber ko ziman kurd zikmak e anko ji dema malzarya dayik ra digel w ye. Xwez weha bya ziman kurd zimanek zikmak bba. W dem bişavtin anko asmlasyon nedib. L mixabin em dibnin ko ne weha ye. Ziman ji derdor, nemaze ji axivtina dayik diht, ne ji malzary.

Dibe ko heta van saln dawy j axivtina li ser ziman dayik ji niha sanahtir ba. L bi tkhilyn mezin yn navbera gundyn Gund Chan, nemaze li dern mna Ewropay, gellek caran dayik elman ye, bab ingilz e, bapr ji aly bab ve inglz e, ji aly dayik ve elman, dapr ji aly bab ve frans ye ji aly dayik ve holand. Bi ser v ra j zaro li Swd mezin dibe. Paş dibe welaty Welatn Yekgirt yn Emrkay. Di van rewşan da gellek caran pnasekirina ziman dayik zehmet e.

Hindek kes nabjin ziman dayik, dibjin ziman yek anko ziman her pşn. Anko ew ziman zaro end peyvekn destpk hnbna ziman bi w ziman dest p dike. Di v war da hindek behsa w ziman dikin ko zaro di end salekn destpk ji jiyana xwe da bi w ziman diaxive dibe ziman kesnya w. L hindek kes hene behsa ziman serek dikin, anko ew ziman zaro pirran ya dema xwe bi w ziman derbaz dike dikare behsa mijarn hizir zanist civak yn herroj yn xwe bi w ziman bike. Hindek pvern d hene mna ziman ko mirov p xewnan dibne j dihn behskirin. bi ser van ra hene yn ko behsa ziman netewey dikin.

Bi k pvan be, ziman kurd ji bo pirranya kurdan ne ziman dayik ye. Bila kurd bibe chana ko em tda dijn, bila kurd ne ziman me, bila kurd hem chana me, hem hebna me be.

-----------------------------------
Nivskar: LEZGÎNÊ ÇALÎ lezginch@hotmail.com
Weşandin: 2014-02-24
Xwendin: 12681
 

KOLUMNN BER   
Dengn /o/, /u/ //y di kurdiy da (2014-05-26)
Arşeyn xebitandina paşgira -van di ziman rojnamevanya kurd da (2013-12-24)
Demokras Rojhilata Navn ya n (2013-08-01)
Ha ji xwe hebe Google d te bifiroşe! (2013-06-19)
Îraq Kurdistan hevjnn ne-ji-dil in (2013-05-03)
Kurdino li ziman xwe xwed derbikevin! (2013-01-12)
Navmala kurdan hesta netewey (2012-09-24)
Stenbola kurdan (2012-08-05)
Bstpncsaliya civna Kurmanciy (2012-07-11)
Kurd caşniya sedsala 21 (2012-06-30)
Paradoks an hevdijiyek di berxwedan da heye? (2012-05-29)
Dahata Obamay kmtir bye (2012-04-20)
Hetikandina newroza kurdan (2012-03-19)
Kurdistan di lstika n ya Rojhilata-nav da (2012-02-12)
Tirk vegeriyana ber bi rojhilat (2012-01-18)
Vaclav Havel, Qeddaf Mubarek (2011-12-24)
Herma Kurdistan ber bi k der ve? (2011-12-06)
Wan hejiya, min hawar qrneka bi kurd nebihst (2011-10-26)
Er rast e Kurdistan xeyal e! (2011-10-21)
Leystokn siyas li Kurdistan siyaset siyaset divt (2011-09-10)
PIRSIYARA AKTEL
Li gor qenaeta te bila kurdn Kurdistana Sriyey digel projeya Emerkay yan ya Rsyay bin?
 
Ya Emerkay
Ya Rsyay
  Encamn dengan
 
NERNGEH
 
[kitb] Sun Z: Hunera şer (2016-04-21)
Ismail Beşiki ji kurdan re li ser ermeniyan semnerek da (2013-09-28)
Kurdistan ber serxwebna siyas serxwebna petrol ekonomk lan dike (2012-05-21)
Tewanga navdrn ziman kurd (2009-02-08)
Umt Firat dibje navnşana areserya pirsa kurd ne PKK ye (2008-11-11)
Hro Taleban: Min nedixwest Mam Celal bibe serokkomar Iraq [foto] (2007-05-10)
Alfabeya kurd-latn ji bo ziman kurd ji alfabeya kurd-ereb minasibtir e (2005-11-02)
Ferqa di nvbera ko, ku k de (2005-05-19)
Xewna Mesd Barzan ji başr Kurdistan mezintir e (2005-02-07)
 
REKLAM


KOLUMNST
Şebab Egt nabe Şeroy Biro ez j nabim heval
Tolstoy xelata Nobel
Kurdistaneka serbixwe [ne]cida
Heşt rojn şer xendek I
Em felsefe
Hilbijartinn Kurdistan ez şok kirim
© 19972017 www.nefel.com  |  E-poste: info@nefel.com  |  Powered by Medesoft.org